بسم الله الرحمن الرحیم
و به نستعین
آنچه در پی میآید بسان مقدمهای است بر مناجات انجیلیه که مترجم آن جناب آقای عباس قدس آن را نگاشتهاند.
مناجات و دعا و ندا و ندبه و مسئلت، به ویژه با یک موجود غیبی، جزء ضروریات زندگی انسانی انسان است؛ اگر چه ممکن است که در زندگی حیوانی او، لزومی برای آن دیده نشود.
خصوصاً اگر انسان بخواهد با دعا، اهداف و آرزوهای آینده خود را نیز ترسیم و یا آنها را شفاف نماید و البته برای تنظیم همواره آنها به دعاهای مأثور(دعاهای روایت شده از معصوم) نیاز پیدا خواهد کرد.
یکی از بهترین این دعاها و مناجاتهای مأثور که از ائمه (علیهم السلام) وارد شده است، دعاهای مربوط به امام سجاد (علیهالسلام) است که برخی از آنها در صحیفة سجادیه آمده است.
برای توضیح بیشتر موارد ذیل عرض میشود:
1. صحیفة سجادیه، یک روایت طولانی است که سندش (معمولاً در ابتدای چاپ های کنونی آمده است)، از نجم الدین، بهاء الشرف، ابوالحسن محمد است که سندش را با واسطههایی از امام صادق (علیه السلام) و ایشان از امام باقر (علیه السلام) نقل میکنند که این ادعیه به امام سجاد علیهالسلام مربوط است.
2. در ادامه سند می بینیم که جناب متوکل بن هارون (اولین نقل کننده روایت) از امام صادق (علیه السلام)، اینطور نقل میکند که آنچه را که امام صادق علیه السلام بر من املاء فرمودند، هفتاد و پنج باب بوده است. ولی یازده باب از این هفتاد و پنج باب، دیگر در دسترس من نیست ولی شصت و چند باب آن را حفظ کرده بودم.
3. به هرحال، آنچه که به دست ما رسیده، فقط پنجاه و چهار باب است. یعنی بیست و یک دعا از همان سند صحیفه کامله به دست ما نرسیده است.
4. طبیعی است که امام سجاد علیه السلام، دعاهای دیگری هم داشتهاند که ممکن است در آن روایت شریف صحیفه نیامده باشد.
5. از این رو افراد مختلفی به جمع آوری و تدوین صحیفه دوم، سوم و چهارم سجادیه پرداختهاند.
6. در صحیفه دوم سجادیه که توسط محمدبن حسن علی بن الحسین معروف به حر عاملی صاحب کتاب شریف وسائل الشیعه جمع آوری شده، دعاهایی آمده که در صحیفه سجادیه کامله اول نیست.
7. همچنین صحیفه سوم سجادیه را جناب میرزا عبدالله بن عیسی بن محمد صالح اصفهانی معروف به افندی که صاحب کتاب ریاض العلماء و از شاگردان علامه مجلسی (ره) و از معاصرین صاحب وسائل است، تدوین کرده است.
8. صحیفه چهارم سجادیه را هم جناب میرزا حسن بن محمد تقی طبرسی نوری که صاحب کتاب مستدرک الوسائل است جمع آوری کردهاند.
9. البته چون صحیفه دوم و سوم در یک زمان و توسط دو دانشمند هم عصر جمع آوری شدهاند، شامل دعاهای مشابه نیز میباشند.
10. اما صحیفه پنجم سجادیه را جناب سید محسن بن عبدالکریم حسینی العاملی تدوین کردهاند که بنا بر گفته خودشان شامل مواردی است که در صحیفة کامله و صحیفه دوم نیامده است. ولی شاید با صحیفه سوم و چهارم مشترکاتی داشته باشد.
11. اما آنچه که به توفیق حضرت حق در صدد ترجمه آن برآمدهایم، مناجات انجیلیه است که در صحیفه پنجم سجادیه آورده شده است.
12. این مناجات به انجیلیه معروف شده است.
13. ایشان علت این نام گذاری و شهرت را چنین میدانند: فقرات زیادی از این دعا، بسیار شبیه فرازهای کتاب انجیل است؛ البته تأکید میکنند منظور، انجیل تحریف شدهای که امروزه در دست نصاری است نیست بلکه آن انجیلی است که قبل از تحریف در دست یاران حواریون بوده است.
14. بنابر آنچه جناب سید محسن بن عبدالکریم حسینی العاملی در صحیفه پنجم سجادیه توضیح میدهند، نسخهای از این مناجات را در کتاب تحفة العابدین یا أنیس العابدین پیدا کردهاند.
15. همچنین علامه مجلسی(ره) که در صفحه 154 جلد نود و یک بحار الأنوار، مناجات انجیلیه را از کتاب أنیس العابدین نقل میکنند، نام مؤلف کتاب را بیان نمیکنند و اینطور میفرمایند که این کتاب، اثر یکی از قدمای وَ مِنْهَا الْمُنَاجَاةُ الْإِنْجِيلِيَّةُ لِمَوْلَانَا عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ (ع) وَ قَدْ وَجَدْتُهَا فِي بَعْضِ مَرْوِيَّاتِ أَصْحَابِنَا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فِي كِتَابِ أَنِيسِ الْعَابِدِينَ مِنْ مُؤَلَّفَاتِ بَعْضِ قُدَمَائِنَا عَنْهُ
16. حداقل سه نسخه خطی نیز از کتاب أنیس العابدین در کشور موجود است
· یکی در کتابخانه ملی،
· دیگری در کتابخانه مدرسة مروی به شماره کتاب 296 مولف محمد بن محمد الطبیب
· و نسخة سوم در کتابخانة مرحوم آیة الله العظمی مرعشی نجفی (ره)به شماره: (فهرست) ج7ص22 کد دستیابی 2426 مولف محمد بن محمد الطبیب قرن 10
17. این کتاب شامل ادعیه مختلفی است. مشتمل بر دعاهاي گوناگون كه بنا به گفته مؤلف به تجربه رسيده و براي قضاي حوائج و رفع گرفتاريها انجام ميشود و همچنين اعمال روزهاي هفته و ماهها و نمازهاي مستحبي چندي را كه در احاديث اهل بيت عليهم السلام آمده و در كتابهاي علماء شيعه نقل شده است،در يك مقدمه و ده باب داراي فصولی بدين عناوين آورده:
مقدمه:در آداب دعا وداعي،داراي سه فصل.
باب اول:در تعقيبات ودعاهاي روزها،داراي ده فصل.
باب دوم:در دعاهاي ايام سال،داراي سه فصل.
باب سوم:در دعاهاي متفرقه،داراي پنج فصل.
باب چهارم:در دعاهاي سفر.
باب پنجم:در دعاهاي امراض و جز آن.
باب ششم:در دعاهاي زنداني و گمشده.
باب هفتم:در استخاره.
باب هشتم:در دعاهاي قرض و رزق و حوايج ديگر.
باب نهم:در نماز شب و نمازهاي ديگر.
باب دهم:در اسم اعظم.
18. بنابر نقل صحیفه پنجم سجادیه و نسخه موجود در مدرسه مروی این اثر متعلق به محمدبن محمد طیب(قرن 10)است.
19. اما در کتاب الذریعة إلی تصانیف الشیعه(جلد 2 ص460)ضمن توضیحی در مورد کتاب أنیس العابدین آمده است که وی مؤلف را محمد بن محمد طبیب بیان کرده است،
أنيس العابدينفي الأدعية نظير البلد الأمين للمولى محمد بن محمد الطبيب من علماء أوائل عصر الصفوية نيف و تسعمائة أو قبل ذلك توجد في خزانة سيدنا الحسن صدر الدين نسخه منه تاريخ كتابتها سنة 987 و هو من الكتب التي ينقل عنها في البحار أوله (يا من دعاه المضطرون فأجابهم) مرتب على مقدمه ذات فصول ثلاثة في آداب الدعاء و الداعي و عشرة أبواب.
ينقل عنه المحقق الفيض المتوفى سنة 1091 في كتابه ذريعة الضراعة. و ينقل عنه السيد المعاصر المحسن الأمين في الصحيفة الخامسة.
20. اگر اینگونه باشد که این اثر متعلق به محمدبن محمد طیباست.پس، بنابر نقل لغت نامة دهخدا - در ذیل کلمة جلابی - از کتاب لباب الأنساب، بایدفرزند وی یعنی علی بن محمد بن محمد طیب باشد که مشهور به ابن مغازلی و از محدثین بزرگ وفردی فاضل و دانشمندبوده است.
21. ظاهراً کتاب انیس العابدین یا انیس الزاهدین دو ترجمه به فارسی داشته است (که متاسفانه ما به آن دسترسی نیافتیم)زیرا
اولاً: در كتاب:الذريعة إلى تصانيف الشيعة (جلد 2 ص460)چنین آمده:وقد ترجم بالفارسية لمريم بيگم بنت الشاه عباس الأول
وثانیاً:در کتابأعيانالشيعة، ج9، ص: 377 می فرماید:و توجد في حجرة مقبرة شيخنا ميرزا محمد علي الرشتي في النجف الأشرف نسخه منه كتبت على هوامشها تمام الترجمة الفارسية للكتاب. و هي متنا و هامشا بخط الحاج محمد بن زين العابدين الراراني. تاريخ كتابتها التاسع و العشرون من شوال سنة 1071
22. خوب است بدانیم که در کتب ادعیه قدمای ما، دو مناجات انجیلیه موجود است که بنابر میزان طولانی بودن آنها به مناجات انجیلیة کبری و وسطی(صغری) نامیده شدهاند.
23. سید محسن بن عبدالکریم حسینی العاملی در صحیفه پنجم سجادیه مناجات انجیلیة وسطی(صغری) را از کتاب مجمع الدعوات اثر جناب ثلعکبری ونیز بحار الأنوار به نقل از مجمع الدعوات نقل میکند که با عبارت «سبحانک یا إلهی ما أحلمک و أعظمک و ...» آغاز میگردد.
24. این مناجات در مقایسه با مناجات انجیلیة کبری بسیار مختصر بوده و آنچه ما به توفیق إلهی به ترجمه آن پرداخیتم، همان مناجات انجیلیه کبری است.
25. در صحیفه پنجم سجادیه آمده است که مناجات انجیلیه کبری طولانیترین دعای حضرت امام سجاد علیه السلام میباشد.
با امید به آنکه توفیق یابیم روزی کلیات هر پنج صحیفه سجادیه را ترجمه و در اختیار علاقه مندان قرار دهیم، دعای خیر شما عزیزان را برای انجام این کار مهم خواستاریم.
و من الله التوفیق و علیه التکلان