ملا فتح الله شریف كاشانی
ملا فتح الله بن ملا شكر الله از علما و فقها بزرگ و متبحر اواخر سده دهم هجري بود. درعلوم ديني خصوصا در تفسير مهارت و چيرگي خاصي داشته و تاليفات مهم او بهترين وسيله اثبات اين مدعا است كتابهاي «تنبيه الغافلين» و «تذكره العارفين» كه شرح فارسي نهج البلاغه مي باشد «خلاصه المنهج» كه خلاصه «منهج الصادقين في الزام المخالفين» كه تفسير بزرگي به فارسي است همگي از آثار ارزنده اين عالم جليل القدر است ملا فتح الله كاشاني در سال 988 هجري وفات يافت.ملا شكر الله شریف كاشانی از اعلام تفسیری قرن دهم هجری شیعه میباشد.
از محل و تاریخ تولد و كیفیت نشو و نمای وی اطلاعی در دست نیست، ولی با توجه به اینكه اهل کاشان بوده و مقبره وی نیز در كاشان میباشد، احتمال میرود كه تولد و محل تحصیل و رشد وی نیز كاشان بوده باشد. وی انسانی مهذب و عفیف و باحیا بوده و نسبت به ثروت و مناصب دنیوی (مال و مقام) زهد و ورع خاصی داشته، و از تملق و چاپلوسی ثروت و قدرت، پرهیز داشته است و به سبب همین دوری و پرهیز بین عامه مردم مشهور نشده است. در سال 988 ه. ق رحلت نموده و در كاشان دفن شد.
دیدگاه علما
مرحوم میرزا عبد اللّه افندی در ریاض العلماء (ج 4 ص 318) مینویسد:
« فاضل نیك اندیش و هوشیار، عالم كامل جلیل، متكلم و مفسر بزرگوار نام آور، مولی فتح اللّه كاشانی، از علمای دولت شاه طهماسب صفوی و از شاگردان علی بن حسن زوارهای است، وی تألیفات نیكویی دارد، بویژه در تفسیر كه در آن توانمند و زبردست است و آثار ارزشمند و سودمند نگاشته است »
مرحوم مدرس تبریزی در ریحانة الادب (ج 5) مینویسد:
« ملا فتح اللّه كاشانى، عالمى است جلیل، فقیه، محقق متكلم، مدقق، مفسر متبحر، از اكابر علماى اواخر قرن دهم هجرت مىباشد. در تمام علوم دینیه متداوله متبحر، خصوصا در تفسیر كه بحرى بود بىپایان و تألیفات او بهترین معرف تبحر وى مىباشند. »
سید محسن امین در اعیان الشیعه ج 8 ص 393، عمر رضا كحّالة در معجم المؤلفین ج 8 ص 51، عادل نویهض در معجم المفسرین ج 1 ص 417، شیخ عباس قمی در فوائد رضویة ج 5 ص 345، ملا حبیب اللّه كاشانی در لباب الالقاب ص 81 و آقابزرگ طهرانی در طبقات اعلام الشیعه در اعلام قرن دهم ص 177 او را بسیار ستودهاند. وی شاگرد ابوالحسن علی بن الحسن زوارهای (یکی از مفسرین قرآن) كه شاگرد محقق كركی بودهاست، میباشد و نیز از مقدس اردبیلی با واسطه، روایت نقل میكنند.
تألیفات
* ترجمه قرآن به فارسی
* تنبیه الغافلین و تذکرة العارفین در شرح نهج البلاغه به فارسی
* خلاصه منهج (مختصر تفسیر منهج الصادقین) به فارسی
* شرح احتجاج طبرسی
* ترجمه کشف الغمة در تاریخ
* استنساخ كتاب استبصار شیخ طوسی از اساتید خود
* منهج الصادقین به فارسی
تاريخ كاشان مي نويسد:
يكي ديگر از علما و فضلا و مقدسين سلف مرحوم ملا فتح الله بوده كه از جمله اثر علميه او تفسير فارسي قرآن مجيد مرسوم به «منهج الصادقين» است. گويند در حين نوشتن آن كتاب به مرض سكته مسكوت شد و اطبا به فوت او متفق شدند بعد از غسل و كفن براي آن كه جنازه راجهت دفن به نجف اشرف بردند آن را در دخمه گذارده و درش چنانكه معهود است با آجر و گچ محكم كردند. شامگاه به هوش آمد از واقعه مستحضر شد دست به اطراف كشيد تا بدر گاه دخمه رسيد . دانست كه با دست و ناخن در اين در و ديوار متين رخنه و ثلمه نشايد و از اين مهلكه رهائي نتوان، دردل گذرانيد كه هر گاه از اين ورطه رهائي يابد پاي در دامن عزلت پيچد و تا كتاب تفسير را به پايان نرساند به هيچ كار اقدام نكند مقارن اين حال مرد بنا را به خاطر رسيد كه تيشه خود را درون دخمه نهاده بي توان بدويد درگاه دخمه را بگشود. ملا فتح الله به خانه آمده باب مراوده مسدود كرد و هيچ نياسود تا از عهده عهد بدر آمد و بعد از چندي داعي حق را لبيك گفت مقبره او در حوالي دروازه لتحر زيارتگاه ارباب نياز است.
........................................................................................