فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 113

خطبه 60 سياسى

سياسى 1-  خبر از تداوم خط نفاق در آينده‏هاى دور كلّا و اللَّه إنّهم نطف فى أصلاب الرّجال و قرارات النّساء Ø® 60 (هرگز منافقان نابود نشدند، آنها در رحم مادران و صلب پدران خواهند ماند) 2-  خبر از سرگردانى و آينده شوم خوارج حتّى يكون آخرهم لصوصا سلّابين Ø® 60 (سرانجام خوارج به دزدى و راهزنى خواهد انجاميد 3-  خبر از قتل و كشتار خوارج در جوامع اسلامى كلّما نجم منهم قرن قطع Ø® 60 (پس از من هرگاه خوارج بخواهند شاخى در آورند آن را قطع خواهند كرد)

خطبه 61 سياسى، نظامى، عقيدتى

اوّل-  سياسى

1-  نهى از كشتار خوارج پس از خود لا تقاتلوا الخوارج بعدي Ø® 61 (پس از من با خوارج قتال نكنيد) 2-  اصول گرائى امام عليه السّلام فليس من طلب الحقّ فأخطأه كمن طلب الباطل فأدركه Ø® 61 (پس آن كس كه بسوى حق رفت و خطا كرد مانند آن نيست كه باطل خواست و به آن رسيد)

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 114

3-  روش برخورد حكيمانه و انسانى با دشمنان لا تقاتلوا الخوارج بعدي فليس من طلب الحقّ فأخطأه كمن طلب الباطل فأدركه Ø® 61 (پس از من با خوارج قتال نكنيد پس آن كس كه بسوى حق رفت و خطا كرد مانند آن نيست كه باطل خواست و به آن رسيد) 4-  خبر از درگيرى خوارج با معاويه فليس من طلب الحقّ فأخطأه كمن طلب الباطل فأدركه Ø® 61 (پس آن كس كه بسوى حق رفت و خطا كرد مانند آن نيست كه باطل خواست و به آن رسيد)

دوّم

نظام-  سياسى

سوّم

عقيدتى (امام شناسى)-  سياسى

خطبه 62 سياسى، عقيدتى

سياسى، عقيدتى 1-  برخورد عقيدتى در برابر تهديد به مرگ و إنّ علىّ من اللَّه جنّة حصينة، فإذا جاء يومي انفرجت عنّى و أسلمتنى، فحينئذ لا يطيش السّهم و لا يبرأ الكلم Ø® 62 (همانا براى من سپر محكمى از طرف خداست هنگامى كه أجل من فرا رسد مرا رها خواهد كرد و تسليم مرگ خواهم شد، آن گاه تير خطا نمى‏كند و زخم بهبودى نمى‏يابد) 2-  شهادت طلبى امام عليه السّلام فإذا جاء يومي انفرجت عنّى و أسلمتنى، فحينئذ لا يطيش السّهم و لا يبرأ الكلم Ø® 62 (هنگامى كه أجل من فرا رسد مرارها خواهد كرد و تسليم مرگ خواهم شد، آن گاه تير خطا نمى‏كند و زخم بهبودى نمى‏يابد)

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 115

3-  ايمان امام نسبت به قانون مرگ عمومى فإذا جاء يومى... و لا يبرأ الكلم Ø® 62 (وقتى روز مرگ فرا رسد... زخم بهبود نخواهد يافت) 4-  تسليم بودن امام در برابر خواسته‏هاى الهى فإذا جاء يومى... و لا يبرأ الكلم Ø® 62 (وقتى روز مرگ فرا رسد... زخم بهبود نخواهد يافت)

خطبه 63 اخلاقى

اخلاقى 1-  نهى از دنيا زدگى ألا إنّ الدّنيا دار لا يسلم منها إلّا فيها، و لا ينجى بشى‏Ø¡ كان لها ابتلى النّاس بها فتنة Ø® 63 1 (آگاه باشيد دنيا خانه‏اى است كه جز در آن به سلامت نمى‏رسيم و جز با آن نجات نمى‏يابيم و در دنيا انسانها آزمايش مى‏گردند) 2-  ضرورت استفاده از دنيا براى تكامل و رشد معنوى و ما أخذوه منها لغيرها قدموا عليه و أقاموا فيه Ø® 63 2 (آنچه در دنيا براى آخرت بدست مى‏آوريد به آن خواهيد رسيد و با آن خواهيد زيست) 3-  توجه به فنا پذيرى دنيا ألا إنّ الدّنيا دار لا يسلم منها إلّا فيها، و لا ينجى بشى‏Ø¡ كان لها ابتلى النّاس بها فتنة فإنّها عند ذوي العقول كفى‏Ø¡ الظّلّ، بينا تراه سابغا حتى قلص و زائدا حتّى نقص (آگاه باشيد دنيا خانه‏اى است كه جز در آن به سلامت نمى‏رسيم و جز با آن نجات نمى‏يابيم و در دنيا انسانها آزمايش مى‏گردند پس دنيا نزد صاحبان عقل چون سايه‏اى‏

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 116

Ø® 63 1 و 2 است كه آن را بدرستى مشاهده نكردى تمام مى‏شود و كوتاه مى‏گردد) 4-  توجه به محاسبه اعمال دنيا در قيامت فما أخذوه منها لها أخرجوا منه و حوسبوا عليه Ø® 63 1 و 2 (آنچه را در دنيا براى دنيا بدست آورى آن را ترك خواهى كرد و براى آن محاسبه خواهى شد)

خطبه 64 اخلاقى

1-  نهى از دنيا زدگى فاتّقوا اللَّه عباد اللَّه و بادروا آجالكم بأعمالكم... فتزوّدوا فى الدّنيا، من الدّنيا ما تحرزون به أنفسكم غدا Ø® 64 1 و 5 و 6 (پس بندگان خدا از خدا پروا كنيد، و با اعمال خوب بسوى آخرت بشتابيد، و در دنيا اعمال خوبى ذخيره كنيد كه شما را در قيامت از عذاب الهى حفظ كند) 2-  ارزش آخرت گرائى فاتّقوا اللَّه عباد اللَّه و بادروا آجالكم بأعمالكم... فتزوّدوا فى الدّنيا، من الدّنيا ما تحرزون به أنفسكم غدا Ø® 64 1 و 5 و 6 (پس بندگان خدا از خدا پروا كنيد، و با اعمال خوب بسوى آخرت بشتابيد، و در دنيا اعمال خوبى ذخيره كنيد كه شما را در قيامت از عذاب الهى حفظ كند) 3-  ضرورت كوچ كردن و توشه برداشتن از دنيا فاتّقوا اللَّه عباد اللَّه و بادروا آجالكم بأعمالكم... فتزوّدوا فى الدّنيا، من الدّنيا (پس بندگان خدا از خدا پروا كنيد، و با اعمال خوب بسوى آخرت بشتابيد، و در

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 117

ما تحرزون به أنفسكم غدا Ø® 64 1 و 5 و 6 دنيا اعمال خوبى ذخيره كنيد كه شما را در قيامت از عذاب الهى حفظ كند) 4-  ارزش ياد مرگ در خود سازى و كنترل انسان و استعدّ و للموت... فإنّ اللَّه سبحانه لم يخلقكم عبثا... فإنّ أجله مستور عنه و أمله خادع له Ø® 64 3 و 6 و 7 (آماده مرگ باشيد... همانا خداوند سبحان شما را بيهوده نيافريد... پس انسان زمان مرگش پنهان و آرزوها او را فريب مى‏دهد) 5-  هدفدارى خلقت انسانها فإنّ اللَّه سبحانه لم يخلقكم عبثا Ø® 64 3 (همانا خداوند سبحان شما را بيهوده نيافريد) 6-  نفى هرگونه پوچى و پوچ گرائى فإنّ اللَّه سبحانه لم يخلقكم عبثا Ø® 64 3 (همانا خداوند سبحان شما را بيهوده نيافريد) 7-  ضرورت آينده نگرى فإنّ اللَّه سبحانه لم يخلقكم عبثا، و لم يترككم سدى و ما بين أحدكم و بين الجنّة أو النّار إلّا الموت أن ينزل به Ø® 64 3 (همانا خداوند سبحان شما را بيهوده نيافريد و شما را خدا بى هدف رها نكرده است، مردم بين شما و بهشت و جهنّم جز مرگ فاصله‏اى نيست) 8-  روش و مراحل خودسازى فاتّقى عبد ربّه، نصح نفسه، و قدّم توبته و غلب شهوته فإنّ أجله مستور عنه Ø® 64 5 و 6 (پس بنده بايد از پروردگارش پروا كند، خويشتن را نصيحت كند، در توبه شتاب كند، و بر شهوت خود غلبه كند همانا زمان‏

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 118

مرگ انسان پنهان است) 9-  نكوهش از غفلت زدگى فيا لها حسرة على كلّ ذى غفلة أن يكون عمره عليه حجّة Ø® 64 7 (پس واى بر كسى كه غافل است و عمرش دليل روشنى بر ضد اوست)

خطبه 65 عقيدتى، خداشناسى

عقيدتى 1-  شناخت صفات الهى فيكون أوّلا قبل أن يكون آخرا... المأمول مع النّقم، المرهوب مع النّعم Ø® 65 1-  7 (پس خدا پيش از آنكه آخر باشد، اوّل هر چيز است... در به هنگام بلا اميد انسانها و در هنگام فراوانى نعمت‏ها بايد از او بيمناك بود) 2-  ويژگيهاى پروردگار فيكون أوّلا قبل أن يكون آخرا... المأمول مع النّقم، المرهوب مع النّعم Ø® 65 1-  7 (پس خدا پيش از آنكه آخر باشد، اوّل هر چيز است... در به هنگام بلا اميد انسانها و در هنگام فراوانى نعمت‏ها بايد از او بيمناك بود) 3-  خدا اصل همه خوبيها و كمال فيكون أوّلا قبل أن يكون آخرا... المأمول مع النّقم، المرهوب مع النّعم Ø® 65 1-  7 (پس خدا پيش از آنكه آخر باشد، اوّل هر چيز است... در به هنگام بلا اميد انسانها و در هنگام فراوانى نعمت‏ها بايد از او بيمناك بود)

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 119

4-  بى نيازى خدا در آفرينش لم يخلق ما خلقه لتشديد سلطان، و لا تخوّف من عواقب زمان و لا ستعانة على ندّ مثاور Ø® 65 4 و 5 (پديده‏ها را نه براى تقويت حكومت خود، و نه براى ترس از حوادث و نه كمك خواستن بر ضد همانند خود آفريد) 5-  نياز همه مخلوقات به خدا و لكن خلائق مربوبون، و عباد داخرون Ø® 65 5 (لكن همه پديده‏ها آفريده او، و تسليم در برابر خواسته‏هاى او مى‏باشند) 6-  فرمان و خواسته‏هاى حتمى خداوند بل قضاء متقن و علم محكم، و أمر مبرم Ø® 65 7 (بلكه فرمان الهى استوار و علمش محكم و دستوراتش بى تزلزل است)

خطبه 66 سياسى، نظامى

نظامى، سياسى 1-  آموزش فنون نظامى استشعروا الخشية، و تجلببوا السّكينة و عضّوا على النّواجذ Ø® 66 1-  5 (لباس زيرين را ترس از خدا، و لباس ظاهر را صبر و وقار قرار دهيد و دندانها را بر هم فشاريد) 2-  روش صحيح شمشير زدن و عضّوا على النّواجذ، فإنّه أنبى للسّيوف عن إلهام... و اطعنوا الشّزر، و نافحوا بالظّبا، و صلوا السّيوف بالخطا (دندانها را بهم فشاريد كه براى تحمّل ضربه شمشير مناسبتر است... با خشم و بى اعتنائى به دشمن نگاه كنيد و به هر طرف‏

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 120

Ø® 66 1 و 2 حمله كنيد، و با قدم پيش نهادن شمشير را به دشمن برسانيد) 3-  ضرورت شهادت طلبى در جنگ و طيبوا عن أنفسكم نفسا، و امشوا إلى الموت مشيا سجحا Ø® 66 4 (خود را فداى ديگرى كنيد، و به آرامى بسوى شهادت قدم برداريد) 4-  ضرورت تداوم مبارزه تا نابودى دشمن و استحيوا من الفرّ فإنّه عارفى الأعقاب و نار يوم الحساب... حتّى ينجلي لكم عمود الحقّ Ø® 66 3-  5 (از فرار كردن پروا كنيد كه رسوائى آن در نسلهاى شما باقى خواهد ماند و موجب آتش قيامت است... مبارزه را ادامه دهيد تا ستون حق استوار گردد) 5-  ضرورت افشاگريهاى لازم در رابطه با دشمن فإنّ الشّيطان كامن في كسره، و قد قدّم للوثبة يدا، و أخّر للنّكوص رجلا Ø® 66 5 (با معاويه‏اى نبرد مى‏كنيد كه شيطان در وجود او لانه كرده، دستى براى حمله به پيش و پائى براى فرار آماده دارد) 6-  ضرورت استقامت تا پيروزى و عليكم بهذا السّواد الأعظم، و الرّواق المطنّب، فاضربوا ثبجه Ø® 66 5 (به آن گروه فراوان و خيمه‏هاى پر زرق و برق حمله كنيد، و مركز آن را بكوبيد)

خطبه 67 عقيدتى

1-  امام شناسى سفهلّا احتججتم عليهم بأنّ رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله وصّى بأن يحسن إلى محسنهم، و (چرا بر آنها استدلال نكرديد كه رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله به آنها سفارش كرد به نيكوكاران‏

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 121

يتجاوز عن مسيئهم Ø® 67 1 قريش نيكى كنند و از بدان آنها درگذرند) 2-  محكوميت ادعاى قريش و سران سقيفه فما ذا قالت قريش قالوا: احتجّت بأنّها شجرة الرسول صلّى اللَّه عليه و آله فقال عليه السلام: احتجّوا بالشّجرة و أضاعوا الثّمرة Ø® 67 2 (قريش چه گفت گفتند، دليل مى‏آوردند كه از درخت رسول خدايند، امام عليه السّلام فرمود: به درخت رسالت استدلال كردند امّا ميوه آن را تباه ساختند) 3-  تظاهر و فريبكارى قريش احتجّت بأنّها شجرة الرسول صلّى اللَّه عليه و آله فقال عليه السّلام: احتجّوا بالشّجرة و أضاعوا الثّمرة Ø® 67 2 (دليل مى‏آوردند كه از درخت رسول خدايند، امام عليه السّلام فرمود: به درخت رسالت استدلال كردند امّا ميوه آن را تباه ساختند) 4-  احترام به رسول خدا در عمل كردن بر سفارشات آن حضرت است فما ذا قالت قريش قالوا: احتجّت بأنّها شجرة الرسول صلّى اللَّه عليه و آله فقال عليه السلام: احتجّوا بالشّجرة و أضاعوا الثّمرة Ø® 67 2 (قريش چه گفت گفتند، دليل مى‏آوردند كه از درخت رسول خدايند، امام عليه السّلام فرمود: به درخت رسالت استدلال كردند امّا ميوه آن را تباه ساختند) 5-  قدر نشناسى و خيانت قريش احتجّوا بالشّجرة و أضاعوا الثّمرة Ø® 67 2 (به درخت رسالت استدلال كردند امّا ميوه آن را تباه ساختند)

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 122

خطبه 68 سياسى

سياسى 1-  ويژگيهاى هاشم بن عتبه براى فرماندهى نظامى و قد أردت تولية مصر هاشم بن عتبة، و لو ولّيته إيّاها لمّا خلّى لهم العرصة، و لا أنهزهم الفرصة Ø® 68 (قصد داشتم فرماندارى مصر را به هاشم بن عتبه بدهم اگر چنين مى‏كردم فرصت به دشمن نمى‏داد و ميدان خالى نمى‏كرد) 2-  ويژگيهاى هاشم بن عتبه براى حكومت مصر و لو ولّيته إيّاها لمّا خلّى لهم العرصة، و لا أنهزهم الفرصة Ø® 68 (اگر چنين مى‏كردم فرصت به دشمن نمى‏داد و ميدان خالى نمى‏كرد) 3-  ويژگيهاى محمد بن أبى بكر بلا ذمّ لمحمّد بن أبى بكر و لقد كان إلىّ حبيبا، و كان لى ربيبا Ø® 68 (بى آنكه محمد بن ابى بكر را نكوهش كنم كه دوست من بود و در دامن من پرورانده شد)

خطبه 69 سياسى، علمى

سياسى، علمى 1-  ضرورت مدارا كردن با مخالفان كم أداريكم كما تدارى البكار العمدة، و الثّياب المتداعية Ø® 69 1 (چه مقدار با شما كوفيان مدارا كنم چونان مدارا كردن با شتران جوانى كه پشت آنها زخم است) 2-  روانشناسى جامعه كوفه‏

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 123

كلّما حيصت من جانب تهتّكت من آخر Ø® 69 1 (تا از يك طرف شما را گرد مى‏آورم از طرف ديگر پراكنده مى‏شويد) 3-  جامعه شناسى كوفه كم أداريكم كما تدارى البكار العمدة، و الثّياب المتداعية كلّما حيصت من جانب تهتّكت من آخر Ø® 69 1 (چه مقدار با شما كوفيان مدارا كنم چونان مدارا كردن با شتران جوانى كه پشت آنها زخم است تا از يك طرف شما را گرد مى‏آورم از طرف ديگر پراكنده مى‏شويد) 4-  علل پيروزى و شكست جوامع بشرى كم أداريكم كما تدارى البكار العمدة، و الثّياب المتداعية كلّما حيصت من جانب تهتّكت من آخر، لا تعرفون الحقّ كمعرفتكم الباطل، و لا تبطلون الباطل كإبطالكم الحقّ Ø® 69 1 و 4 (چه مقدار با شما كوفيان مدارا كنم چونان مدارا كردن با شتران جوانى كه پشت آنها زخم است تا از يك طرف شما را گرد مى‏آورم از طرف ديگر پراكنده مى‏شويد آن چنانكه باطل را مى‏شناسيد حق را نمى‏شناسيد، و آن چنانكه حق را مى‏كوبيد باطل را نمى‏كوبيد) 5-  علل پيروزى و شكست مردم كوفه كم أداريكم كما تدارى البكار العمدة، و الثّياب المتداعية كلّما حيصت من جانب تهتّكت من آخر، لا تعرفون الحقّ كمعرفتكم الباطل، و لا تبطلون الباطل كإبطالكم الحقّ Ø® 69 1 و 4 (چه مقدار با شما كوفيان مدارا كنم چونان مدارا كردن با شتران جوانى كه پشت آنها زخم است تا از يك طرف شما را گرد مى‏آورم از طرف ديگر پراكنده مى‏شويد آن چنانكه باطل را مى‏شناسيد حق را نمى‏شناسيد، و آن چنانكه حق را مى‏كوبيد باطل را نمى‏كوبيد)

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 124

6-  اصول گرائى امام و امتياز ندادن به فرصت طلبان و لكنّى لا أرى إصلاحكم بإفساد نفسي، أضرع اللَّه خدودكم، و أتعس جدودكم Ø® 69 4 (لكن من قصد ندارم شما را با تباه كردن خود اصلاح كنم، خدا بر چهره شما نشان ذلّت گذارد و بهره شما را نابود ساخت)

خطبه 70 سياسى، اخلاقى

سياسى 1-  شكوه‏ها و رنج‏هاى امام از امت ملكتني عينى و أنا جالس، فسنح لى رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم فقلت: يا رسول اللَّه، ما ذا لقيت من أمّتك من الأود و اللّدد Ø® 70 1 (در حالى كه نشسته بودم چشمانم را خواب ربود، رسول خدا را در خواب ديدم عرض كردم اى رسول خدا چقدر از امّت تو كارشكنى و دشمنى و لجاجت ديدم) 2-  روش دعا كردن دشمنان فقال: ادع عليهم فقلت: أبدلني اللَّه بهم خيرا منهم، و أبدلهم بى شرّا لهم منّي Ø® 70 2 (پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله فرمود بر آنان نفرين كن، پس گفتم. خدا بهتر از اين مردم به من بدهد، و شخص بدى را بر آنها مسلّط گرداند) 3-  اخلاق سياسى (روش دعا كردن و دشمن) فقال: ادع عليهم فقلت: أبدلني اللَّه بهم خيرا منهم، و أبدلهم بى شرّا لهم منّي (پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله فرمود بر آنان نفرين كن، پس گفتم: خدا بهتر از اين مردم به من بدهد، و

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 125

Ø® 70 2 شخص بدى را بر آنها مسلّط گرداند) 4-  شكوه از دشمن‏ها ما ذا لقيت من أمّتك من الأود و اللّدد Ø® 70 1 (چقدر از امّت تو كارشكنى و دشمنى و لجاجت ديدم) 5-  اخلاق سياسى-  سياسى

خطبه 71 سياسى، عقيدتى

اوّل-  سياسى

1-  شكوه‏ها و رنج‏هاى امام از مردم كوفه أمّا بعد يا أهل العراق، فإنّما أنتم كالمرأة الحامل، حملت فلمّا أتمّت أملصت و مات قيّمها Ø® 71 1 (اى مردم عراق شما چونان زن حامله‏اى را مانيد كه روزهاى آخر حمل سقط كند و سرپرستش بميرد) 2-  اخلاق سياسى مردم كوفه أمّا بعد يا أهل العراق، فإنّما أنتم كالمرأة الحامل، حملت فلمّا أتمّت أملصت و مات قيّمها Ø® 71 1 (اى مردم عراق شما چونان زن حامله‏اى را مانيد كه روزهاى آخر حمل سقط كند و سرپرستش بميرد) 3-  تاريخ سياسى حركت امام بسوى كوفه و اللَّه ما أتيتكم اختيارا و لكن جئت إليكم سوقا Ø® 71 2 (سوگند بخدا من به اختيار خود بسوى شما كوفيان نيامدم لكن ضرورتها مرا به اينجا كشاند)

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 126

4-  علل شكست كوفيان أمّا بعد يا أهل العراق، فإنّما أنتم كالمرأة الحامل، حملت فلمّا أتمّت أملصت و مات قيّمها Ø® 71 1 (اى مردم عراق شما چونان زن حامله‏اى را مانيد كه روزهاى آخر حمل سقط كند و سرپرستش بميرد) 5-  شايعه پراكنى و تهمت عليه رهبرى و لقد بلغنى أنّكم تقولون: علىّ يكذب، قاتلكم اللَّه تعالى Ø® 71 2 (بمن خبر رسيد كه شما كوفيان مى‏گوئيد على دروغ مى‏گويد، خدا شما را بكشد)

دوّم-  عقيدتى

1-  امام شناسى فأنا أوّل من آمن به أم على نبيّه فأنا أوّل من صدّقه Ø® 71 3 و 4 (من اوّل كسى هستم كه بخدا ايمان آوردم آيا بر پيامبر دروغ مى‏بندم در حالى كه من اوّل كسى هستم كه او را تصديق كردم) 2-  ويژگيهاى امام على عليه السّلام فأنا أوّل من آمن به أم على نبيّه فأنا أوّل من صدّقه Ø® 71 3 و 4 (من اوّل كسى هستم كه بخدا ايمان آوردم آيا بر پيامبر دروغ مى‏بندم در حالى كه من اوّل كسى هستم كه او را تصديق كردم) 3-  سوابق اسلام و ايمان على عليه السّلام فأنا أوّل من آمن به أم على نبيّه فأنا أوّل من صدّقه Ø® 71 3 و 4 (من اوّل كسى هستم كه بخدا ايمان آوردم آيا بر پيامبر دروغ مى‏بندم در حالى كه من اوّل كسى هستم كه او را تصديق كردم)

خطبه 72 عقيدتى

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 127

عقيدتى 1-  ياد آورى نعمت‏هاى خدا اللّهمّ داحى المدحوّات، و داعم المسموكات، و حابل القلوب على فطرتها: شقيّها و سعيدها Ø® 72 1 (خدايا اى گستراننده هر گسترده، اى نگهدارنده آسمانها اى آفريننده دلها بر فطرت خداجوئى در انسانهاى بد و خوب) 2-  پيامبر شناسى الف-  ويژگيهاى اخلاقى رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله و لا واه في عزم، واعيا لوحيك، حافظا لعهدك، ماضيا على نفاذ أمرك... و رسولك إلى الخلق.

Ø® 72 4 تا 6 (تصميم پيامبر سست نشد، وحى تو را خوب گرفت پيمان تو را حفظ كرد، دستورات تو را اجرا كرد، و پيامبر بر حق تو بسوى انسانهاست) ب-  ويژگيهاى سياسى رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله و الفاتح لما اتعلق و المعلن الحقّ بالحقّ و الدّافع جيشات الأباطيل... مستوفرا في مرضاتك، غير ناكل عن قدم Ø® 72 2 و 3 و 4 (پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله باز كننده درهاى بسته، آشكار كننده حق با حق، دفع كننده لشكريان باطل... رونده در راه رضايت خدا، كه از پيش روى باز نايستاد) 3-  دعاهاى ارزشمند براى پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله اللّهمّ افسح له مفسحا في ظلّك، و اجزه مضاعفات الخير من فضلك... و منتهى الطّمأنينة، و تحف الكرامة Ø® 72 7 تا 9 (خدايا پيامبر را در سايه رحمت خود جاى ده، و پاداش چند برابر به او عطا فرما... در نهايت آرامش، و با هداياى با ارزش)

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 128

خطبه 73 سياسى، علمى

اوّل-  سياسى

1-  افشا كردن منافق يهودى إنّها كفّ يهوديّة، لو بايعنى بكفّه لغدر بسبّته Ø® 73 2 (دست مروان دست يهودى است اگر با دست خود بيعت كند با پشت خود آن را مى‏شكند) 2-  فرزندان مروان و حوادث خونين جوامع اسلامى و ستلقى الأمّة منه و من ولده يوما أحمر Ø® 73 3 (به زودى امّت اسلام از مروان و فرزندانش روزهاى خونين را خواهند ديد) 3-  خبر از تحولّات سياسى كه مروان پديد مى‏آورد أما إنّ له إمرة كلقعة الكلب أنفه و هو أبو الأكبش الأربعة Ø® 73 3 (مروان حكومت كوتاهى دارد به كوتاهى زمانى كه سگ بينى خود را با زبان پاك مى‏كند، او پدر چهار قوچ است)

دوّم-  علمى

علم غيب امام در رابطه با آينده-  سياسى

خطبه 74 سياسى، عقيدتى

اوّل-  عقيدتى (امام شناسى)

1-  ويژگيهاى امام على عليه السّلام و اللَّه لأسلمنّ ما سلمت أمور المسلمين، و لم يكن فيها جور إلّا علىّ خاصّة Ø® 74 (سوگند بخدا تا آنجا كه امور مسلمين روبراه است و به غير من ستم نشود خاموش‏

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 129

مى‏مانم) 2-  برترى و افضليت امام از ديگران لقد علمتم أنّى أحقّ النّاس بها من غيري Ø® 74 (همانا شما مى‏دانيد كه من به حكومت از همه سزاوارترم) 3-  لايق‏ترين كانديد حكومت لقد علمتم أنّى أحقّ النّاس بها من غيري Ø® 74 (همانا شما مى‏دانيد كه من به حكومت از همه سزاوارترم) 4-  اخلاق سياسى اجتماعى امام و اللَّه لأسلمنّ ما سلمت أمور المسلمين، و لم يكن فيها جور إلّا علىّ خاصّة Ø® 74 (سوگند بخدا تا آنجا كه امور مسلمين روبراه است و به غير من ستم نشود خاموش مى‏مانم) 5-  علل سكوت امام و اللَّه لأسلمنّ ما سلمت أمور المسلمين... التماسا لأجر ذلك و فضله، و زهدا فيما تنافستموه من زخرفه و زبرجه Ø® 74 (خاموش مى‏مانم تا پاداش آن را از خدا بگيرم، تا از زر و زيور و متاع دنيا كه براى آن تلاش مى‏كنيد پرهيز كرده باشم 6-  حد و مرز صبر و سكوت امام و لم يكن فيها جور إلّا علىّ خاصّة Ø® 74 (و به غير من ستم نشود خاموش مى‏مانم)

دوّم

سياسى (اخلاق سياسى)-  عقيدتى

خطبه 75 عقيدتى، سياسى

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 130

اوّل-  عقيدتى (امام شناسى)

1-  سوابق مبارزاتى و معنوى امام عليه السّلام أولم ينه بنى أميّة علمها بي عن قرفى أو ما وزغ الجهّال سابقتى عن تهمتى Ø® 75 1 (مگر آگاهى بنى اميّه از روحيّات من آنان را از عيب جوئى باز نداشته است و مگر سوابق درخشان من جاهلان را از تهمت زدن بمن منع نكرده است) 2-  فضائل بى نظير امام عليه السّلام كه دشمنان را ساكت كرده بود أولم ينه بنى أميّة علمها بي عن قرفى أو ما وزغ الجهّال سابقتى عن تهمتى Ø® 75 1 (مگر آگاهى بنى اميّه از روحيّات من آنان را از عيب جوئى باز نداشته است و مگر سوابق درخشان من جاهلان را از تهمت زدن بمن منع نكرده است) 3-  قاطعيت امام عليه السّلام در مبارزه با احزاب منحرف أنا حجيج المارقين، و خصيم النّاكثين المرتابين Ø® 75 2 (من مناظره كننده با خارج شدگان از دين، و دشمن پيمان شكنان مى‏باشم) 4-  اعلان تداوم مبارزه با احزاب منحرف و خصيم النّاكثين المرتابين Ø® 75 2 (و دشمن پيمان شكنان مى‏باشم) 5-  معرفى قرآن براى حل اختلاف و على كتاب اللَّه تعرض الأمثال Ø® 75 2 (و بر قرآن عرضه مى‏شود همه مشكلات)

دوّم

سياسى-  عقيدتى‏

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 131

خطبه 76 اخلاقى

1-  ضرورت پند پذيرى انسان رحم اللَّه امرأ سمع حكما فوعى، و دعى إلى رشاد قدنا و أخذ بحجزة هاد فنجا Ø® 76 1 (خدا رحمت كند كسى را كه فرمان خدا را شنيد و اطاعت كرد، به هدايت خوانده شد و نزديك شد، و دست بدامن رهبر زد و نجات يافت) 2-  مراحل خودسازى و تربيت نفس رحم اللَّه امرأ سمع حكما فوعى، و دعى إلى رشاد قدنا و أخذ بحجزة هاد فنجا و بادر الأجل و تزّود من العمل Ø® 76 1 تا 3 (خدا رحمت كند كسى را كه فرمان خدا را شنيد و اطاعت كرد، به هدايت خوانده شد و نزديك شد، و دست بدامن رهبر زد و نجات يافت به مرگ انديشيد و زاد و توشه جمع آورى كرد) 3-  ارزشهاى اخلاقى رحم اللَّه امرأ سمع حكما فوعى، و دعى إلى رشاد قدنا و أخذ بحجزة هاد فنجا و بادر الأجل و تزّود من العمل Ø® 76 1 تا 3 (خدا رحمت كند كسى را كه فرمان خدا را شنيد و اطاعت كرد، به هدايت خوانده شد و نزديك شد، و دست بدامن رهبر زد و نجات يافت به مرگ انديشيد و زاد و توشه جمع آورى كرد) 3-  ارزشهاى اخلاقى رحم اللَّه امرأ سمع حكما فوعى، و دعى إلى رشاد قدنا و أخذ بحجزة هاد فنجا و بادر الأجل و تزّود من العمل Ø® 76 1 تا 3 (خدا رحمت كند كسى را كه فرمان خدا را شنيد و اطاعت كرد، به هدايت خوانده شد و نزديك شد، و دست بدامن رهبر زد و نجات يافت به مرگ انديشيد و زاد و توشه جمع آورى كرد) 4-  ضرورت آخرت گرائى قدّم خالصا و عمل صالحا اكتسب مذخورا... اغتنم المهل و بادر الأجل، و (خدا رحمت كند كسى را كه عمل خالص را پيش فرستاد و عمل صالح انجام داد، زاد

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 132

تزوّد من العمل خ 76 2 و 3 و توشه جمع كرد، و براى آخرت اعمال نيكو ذخيره نمود)

خطبه 77 سياسى

سياسى

1-  شكوه از ظلم و غضب بنى اميه إنّ بنى أميّة ليوفّقونني تراث محمّد صلّى اللَّه عليه و آله تفويقا Ø® 77 (همانا بنى اميّه ميراث (اندكى از رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله براى من باقى نگذاشت) 2-  اعلام مبارزه دائمى عليه بنى اميه و اللَّه لئن بقيت لهم لأنفضنّهم نفض اللّحّام الوذام التّربة Ø® 77 (سوگند بخدا اگر زنده بمانم، آنان را چون محتويات شكم حيوان كه قصّاب آن را دور مى‏اندازد، دور مى‏افكنم)

خطبه 78 معنوى

1-  روش دعا كردن اللّهم اغفر لى ما أنت أعلم به منّى Ø® 78 1 و 2 (خدايا ببخش از من آنچه را كه تو از من آگاه‏ترى...) 2-  نيايش امام اللّهم اغفر لي رمزات الالحاظ، و سقطات الألفاظ Ø® 78 1 و 2 (خدايا ببخش از من نگاههاى اشاره آميز، و سخنان بى فايده را)

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 133

3-  طلب آمرزش براى انواع لغزش‏ها اللّهمّ اغفر لي ما أنت أعلم به منّى... اللّهمّ اغفر لي رمزات الالحاظ، و سقطات الألفاظ Ø® 78 1 و 2 (خدايا ببخش از من آنچه را كه تو از من آگاه ترى خدايا ببخش از من نگاههاى اشاره آميز، و سخنان بى‏فايده را)

خطبه 79 عقيدتى، علمى

اوّل-  عقيدتى

1-  توجه به خدا در همه حالات سيروا على اسم اللَّه Ø® 79 4 (با نام خدا حركت كنيد) 2-  اميدوارى به غير خدا ممنوع Ø£ تزعم أنّك تهدي إلى السّاعة الّتى من سار فيها صرف عنه السّوء... فمن صدّقك بهذا فقد كذّب القرآن Ø® 79 1 و 2 (اى پيشگو آيا تو هدايت مى‏كنى مردم را به زمانى كه اگر در آن بروند بديها به آنان نرسد... كسى كه تو را تصديق كند قرآن را تكذيب كرده است) 3-  اصالت دادن به قرآن فمن صدّقك بهذا فقد كذّب القرآن Ø® 79 1 و 2 (كسى كه تو را تصديق كند قرآن را تكذيب كرده است) 4-  مراحل پنهان كفر و شرك Ø£ تزعم أنّك تهدي إلى السّاعة... سيروا على اسم اللَّه Ø® 79 1 و 2 و 4 (اى پيشگو آيا تو هدايت مى‏كنى مردم را به زمانى... با نام خدا حركت كنيد) 5-  همه به خدا محتاجند

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 134

و استغنى عن الاستعانة باللّه فى نيل المحبوب و دفع المكروه خ 79 2 و 4 (كسى كه تو را تصديق كند از يارى خواستن از خدا بى نياز است در جلب خوبيها و دفع بديها)

دوّم-  علمى

1-  نهى از پيشگوئى‏ها إيّاكم و تعلّم النّجوم... فإنّها تدعوا إلى الكهانة و المنجّم كالكاهن، و الكاهن كالسّاحر و السّاحر كالكافر Ø® 79 4 (مردم از علم پيشگوئى بپرهيزيد... زيرا شما را به غيب گوئى مى‏كشاند، و غيب گو چون كاهن و او چون ساحر و ساحر چون كافر است) 2-  مرزهاى ضرورى علم نجوم إيّاكم و تعلّم النّجوم إلّا ما يهتدى به فى برّ أو بحر Ø® 79 4 (مردم از علم نجوم (پيشگوئى) بپرهيزيد جز آن رشته كه در دريانوردى و صحرانوردى لازم است)