خطبه 100 اعتقادى

اعتقادى 1-  ضرورت حمد و ستايش خدا الحمد للّه النّاشر فى الخلق فضله... و نشهد أن لا إله غيره Ø® 100 1 (ستايش خداوندى را كه در پديده‏ها فضل خود را پخش كرده... و گواهى مى‏دهيم جز او خدائى نيست) 2-  ويژگيهاى رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله و أنّ محمّدا عبده و رسوله... و خلّف فينا راية الحقّ Ø® 100 2 (و همانا محمّد صلّى اللَّه عليه و آله بنده و فرستاده اوست... كه در ميان ما پرچم حق را بر افراشت) 3-  موفقيّت‏هاى رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله أرسله بأمره صادعا، و بذكره ناطقا، فأدّى أمينا Ø® 100 2 و 3 (پيامبر را براى اجراى فرمان خود فرستاد، كه با ياد خدا سخن مى‏گويد، و با امانت، رسالت خود را انجام داد) 4-  ويژگى‏هاى اهل بيت عليه السّلام‏

                                فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 172

ألا إنّ مثل آل محمّد صلّى اللَّه عليه و آله كمثل نجوم السّماء... و أراكم ما كنتم تأملون Ø® 100 6 و 7 (آگاه باشيد، آل محمد صلّى اللَّه عليه و آله چونان ستارگان آسمانند... و شما را به آنچه آرزو داشتيد رسانده‏اند) 5-  ويژگيهاى اخلاقى پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله دليلها مكيث الكلام، بطى‏Ø¡ القيام، سريع إذا قام Ø® 100 3 (راهنماى پرچم حق آرام و شمرده سخن گويد، و دير به پاى مى‏خيزد، و آن گاه كه بپا خاست به سرعت پيش مى‏رود)

خطبه 101 اعتقادى، سياسى

اوّل-  اعتقادى

1-  ضرورت حمد و ستايش الهى الحمد للّه الأوّل قبل كلّ أوّل و الآخر بعد كلّ آخر Ø® 101 1 (ستايش خدايى را كه اوّل هر اوّلى است، و آخر هر پايان) 2-  از ليّت و أبديّت خدا الحمد للّه الأوّل قبل كلّ أوّل و الآخر بعد كلّ آخر Ø® 101 1 (ستايش خدايى را كه اوّل هر اوّلى است، و آخر هر پايان) 3-  اخبار غيبى امام عليه السّلام لكأنّى أنظر إلى ضلّيل قد نعق بالشّام و فحص براياته فى ضواحي كوفان Ø® 101 4 (گويا شخص بسيار گمراهى را مى‏نگرم كه در شام بانگ بر آورد و پرچمهاى خود را در اطراف كوفه نصب مى‏كند) 4-  نشانه ايمان كامل و أشهد أن لا إله إلّا اللَّه شهادة يوافق فيها (گواهى مى‏دهم كه نيست خدايى جز خداى‏

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 173

السّرّ الإعلان و القلب اللّسان خ 101 2 يگانه گواهى كه درون و برون در آن هماهنگ و دل با زبان هم صدا باشد)

دوّم-  سياسى

1-  خبر از تحولّات سياسى شام و كوفه لكأنّى أنظر إلى ضلّيل قد نعق بالشّام و فحص براياته فى ضواحى كوفان عضّت الفتنة أبنائها بأنيابها و ماجت الحرب بأمواجها Ø® 101 4 و 5 (گويا شخص بسيار گمراهى را مى‏نگرم كه در شام بانگ برآورد و پرچمهاى خود را در اطراف كوفه نصب مى‏كند كه فتنه فرزند خود را بدندان گيرد و آتش جنگ زبانه مى‏كشد...) 2-  خبر از حكومت مستبدّانه معاويه لكأنّى أنظر إلى ضلّيل قد نعق بالشّام و فحص براياته فى ضواحى كوفان عضّت الفتنة أبنائها بأنيابها و ماجت الحرب بأمواجها Ø® 101 4 و 5 (گويا شخص بسيار گمراهى را مى‏نگرم كه در شام بانگ برآورد و پرچمهاى خود را در اطراف كوفه نصب مى‏كند كه فتنه فرزند خود را بدندان گيرد و آتش جنگ زبانه مى‏كشد...) 3-  خبر از تحولّات سياسى مصيبت بار كوفه كم يخرق الكوفة من قاصف و يمرّ عليها من عاصف و عن قليل تلتفّ القرون بالقرون، و يحصد القائم، و يحطم المحصود Ø® 101 7 و 8 (چه طوفانهاى سختى كه شهر كوفه را در هم كوبد، و چه تند بادهائى كه بر آن وزيدن گيرد، و به زودى دسته‏هاى مختلف بجان يكديگر افتند، آنان كه سر پا ايستاده‏اند درو شوند، و درو شده‏ها لگدمال گردند) 4-  روانشناسى معاويه‏

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 174

لكأنّى أنظر إلى ضلّيل قد نعق بالشّام و فحص براياته فى ضواحى كوفان Ø® 101 4 (گويا شخص بسيار گمراهى را مى‏نگرم كه در شام بانگ برآورد و پرچمهاى خود را در اطراف كوفه نصب مى‏كند)

خطبه 102 اعتقادى، سياسى

اوّل-  اعتقادى

1-  علم امام نسبت به آينده بصره فويل لك يا بصرة... و سيبتلى أهلك بالموت الأحمر و الجوع الأغبر Ø® 102 3 تا 5 (پس واى بر تو اى بصره... به زودى ساكنان تو به مرگ سرخ و قحطى و گرسنگى مبتلا خواهند شد) 2-  معاد شناسى و ذلك يوم يجمع اللَّه فيه الأوّلين و الآخرين لنقاش الحساب و جزاء الأعمال Ø® 102 1 (قيامت روزى است كه خدا اوّلين و آخرين انسانها را براى بررسى حساب و پاداش اعمال جمع خواهد كرد) 3-  حالات انسان در روز قيامت و ذلك يوم... قد ألجمهم العرق، و رجفت بهم الأرض، فأحسنهم حالا من وجد لقدميه موضعا Ø® 102 1 و 2 (در روز قيامت، عرق مانع حرف زدن و لرزش زمين آنها را مى‏لرزاند خوشحال‏ترين افراد كسى كه جاى پائى براى خود بيابد)

دوّم-  سياسى (تاريخ سياسى)

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 175

1-  خبر از فتنه‏ها و تحولّات سياسى در عراق فويل لك يا بصرة... و سيبتلى أهلك بالموت الأحمر و الجوع الأغبر Ø® 102 3 تا 5 (پس واى بر تو اى بصره... به زودى ساكنان تو به مرگ سرخ و قحطى و گرسنگى مبتلا خواهند شد) 2-  خبر از فتنه‏ها و تحوّلات در بصره فويل لك يا بصرة عند ذلك، من جيش من نقم اللَّه Ø® 102 5 (پس واى بر تو اى بصره در آن هنگام از لشكرى كه از خشم خدا براى تو هجوم آورد) 3-  صفات مجاهدان راه خدا يجاهدهم فى سبيل اللَّه قوم أذلّة عند المتكبّرين فى الأرض مجهولون و في السّماء معروفون Ø® 102 4 و 5 (كسانى با اهل بصره جهاد مى‏كنند كه در نظر مستكبران زمين كوچك و ناشناخته امّا در آسمان شناخته شده مى‏باشند)

خطبه 103 اخلاقى، سياسى، اعتقادى

اوّل-  اخلاقى

1-  ارزش زهد و پارسايى أيّها النّاس، انظروا إلى الدّنيا نظر الزّاهدين فيها Ø® 103 1 (اى مردم بدنيا چونان زاهدين بنگريد) 2-  ضرورت بى توجه بودن به جلوه‏هاى دنيا فإنّها و اللَّه عمّا قليل تزيل الثّاوى السّاكن... و لا يدرى ما هو آت منها فينتظر Ø® 103 1 و 2 (سوگند بخدا كه دنيا ساكنان خود را نابود مى‏كند... آينده معلوم نيست تا در انتظارش باشيم)

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 176

3-  دنيا شناسى (فناپذيرى دنيا) سرورها مشوب بالحزن... فلا يغرّنّكم كثرة ما يعجبكم فيها لقلّة ما يصحبكم منها Ø® 103 2 و 3 (شادى دنيا به حزن و اندوه آميخته است... پس شما را زيباييهاى دنيا مغرور نسازد كه مدّت اندكى در دنيا نخواهيد ماند) 4-  مراحل خودسازى و پرهيزكارى رحم اللَّه امرأ تفكّر فاعتبر، و اعتبر فأبصر Ø® 103 4 و 5 (خدا رحمت كند انسانى را كه درست فكر كند و عبرت گيرد... عبرت گيرد و آگاه شود) 5-  شناخت جاهل (روانشناسى جاهل) و كفى بالمرء جهلا ألّا يعرف قدره Ø® 103 6-  8 (جهل و نادانى انسان همان بس كه قدر خويش نشناسد)

دوّم-  اعتقادى

1-  علم امام عليه السّلام به تحولّات سياسى آينده و ذلك زمان لا ينجو فيه إلّا كلّ مؤمن نومة Ø® 103 9 (در آينده از فتنه كسى نجات نمى‏يابد مگر مؤمنان بى‏نام و نشان...) 2-  خبر از آينده مصيبت بار اسلام سيأتي عليكم زمان يكفأ فه الإسلام، كما يكفأ الإناء بما فيه Ø® 103 11 (روزگارى بر شما خواهد آمد كه اسلام چونان ظرف واژگون، وارونه خواهد شد)

سوّم

سياسى-  اعتقادى‏

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 177

خطبه 104 اعتقادى

اعتقادى 1-  پيامبر شناسى الف-  فلسفه بعثت رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله فإنّ اللَّه سبحانه بعث محمّدا صلّى اللَّه عليه و آله، و ليس أحد من العرب يقرأ كتابا Ø® 104 1 (همانا خداوند سبحان محمّد صلّى اللَّه عليه و آله را فرستاد در حالى كه كسى از عرب نمى‏توانست كتابى بخواند) ب-  شناخت جاهليّت عرب و ليس أحد من العرب يقرأ كتابا، و لا يدّعي نبّوة و لا وحيا Ø® 104 1 (بهنگام بعثت پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله كسى خواندن كتاب نمى‏دانست و ادّعاى پيامبرى و نزول وحى نداشت) ج-  جهاد و پيكار رهائى بخش پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله فقاتل بمن أطاعه من عصاه يسوقهم إلى منجاتهم Ø® 104 2 (پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله به كمك پيروان خود با مخالفان جنگيد، و مردم را به راه‏هاى نجات هدايت كرد) د-  رهنمودها و تبليغات مداوم رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله و يبادر بهم السّاعة أن تنزل بهم... حتّى أراهم منجاتهم Ø® 104 2 و 3 (پيش از آنكه مرگشان فرا رسد... آنها را به راه نجات راهنمائى كرد) 2-  امام شناسى الف-  سوابق مبارزاتى امام على عليه السّلام و ايم اللَّه، لقد كنت من ساقتها حتّى تولّت بحذافيرها... لأبقرنّ الباطل حتّى أخرج (سوگند بخدا من همواره بدنبال لشكر اسلام بودم و آنها را به پيش روى فرا خواندم تا

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 178

الحقّ من خاصرته Ø® 104 4 باطل عقب نشينى كرد من باطل را مى‏شكافم تا حق از كنارش خارج شود) ب-  ويژگى‏هاى اخلاقى و سياسى امام على عليه السّلام و ايم اللَّه، لقد كنت من ساقتها حتّى تولّت بحذافيرها... لأبقرنّ الباطل حتّى أخرج الحقّ من خاصرته Ø® 104 4 (سوگند بخدا من همواره بدنبال لشكر اسلام بودم و آنها را به پيش‏روى فرا خواندم تا باطل عقب نشينى كرد من باطل را مى‏شكافم تا حق از كنارش خارج شود) ج-  قاطعيت امام عليه السّلام در تداوم مبارزه با باطل حتّى أخرج الحقّ من خاصرته Ø® 104 4 (تا حق از كنارش خارج شود)

خطبه 105 اعتقادى، سياسى، اخلاقى

اوّل-  اعتقادى

1-  پيامبر شناسى الف-  ويژگى‏هاى رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله حتّى بعث اللَّه محمّدا، صلّى اللَّه عليه و آله، شهيدا و بشيرا Ø® 105 1 (تا آنكه خداوند محمّدا صلّى اللَّه عليه و آله را گواهى دهنده و بشارت دهنده فرستاد) ب-  ويژگى‏هاى خويشاوندى رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله خير البريّة طفلا، و أنجبها كهلا، و أطهر المطهّرين شيمة Ø® 105 1 (شايسته‏ترين انسانها در كودكى، اخلاقش از همه پاكان پاكتر بود)

دوّم-  امام شناسى

الف-  اخبار غيبى امام نسبت به آينده بنى اميه‏

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 179

فأقسم باللَّه، يا بني أميّة، عمّا قليل لتعرفنّها في أيدي غيركم و في دار عدوّكم Ø® 105 6 (بخدا سوگند اى بنى اميّه به زودى اين حكومت را در دست ديگران و در خانه دشمنانتان مى‏نگريد) ب-  وظائف امامت و رهبرى الإبلاغ فى الموعظة و الاجتهاد في النّصيحة، و الإحياء للسّنّة Ø® 105 10 و 11 (تلاش در پند دادن، كوشش در نصيحت كردن، و زنده نگهداشتن سنّت است) ج-  ضرورت خونخواهى از اهل بيت عليه السّلام ألا و إنّ لكلّ دم ثائرا، و لكلّ حقّ طالبا و إنّ الثّائر فى دمائنا كالحاكم فى حقّ نفسه Ø® 105 5 (آگاه باشيد هر خونى خونخواهى دارد و هر حقّى خواهانى دارد، و انتقام گيرنده خونهاى ما همانند كسى است كه براى خود داورى كند) د-  انزوا و مظلوميت امام عليه السّلام و أيديكم فيها مبسوطة، و أيدى القادة عنكم مكفوفة Ø® 105 4 (دستهاى شما باز، و دست رهبر شما بسته است)

سوّم-  سياسى

1-  زندگى اجتماعى سياسى عرب پس از اسلام فما احلولت لكم الدّنيا فى لذّتها... و اللَّه، ظلّا ممدودا إلى أجل معدود Ø® 105 2 و 3 (اى بنى اميّه تنها زمانى كوتاه از دنيا لذّت برديد... بخدا سوگند دنيا چون سايه‏اى گسترده تا زمانى معيّن است) 2-  دگرگونى ارزش‏ها پس از رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله‏

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 180

قد صار حرامها عند أقوام بمنزلة السّدر المخضود و حلالها بعيدا غير موجود Ø® 105 2 و 3 (حرام دنيا نزد مردمى چونان درخت صدر بدون خار جلوه كرد، و حلال دنيا دور از دسترس قرار گرفت) 3-  بازگشت به جاهليت گذشته قد صار حرامها عند أقوام بمنزلة السّدر المخضود و حلالها بعيدا غير موجود Ø® 105 2 و 3 (حرام دنيا نزد مردمى چونان درخت صدر بدون خار جلوه كرد، و حلال دنيا دور از دسترس قرار گرفت) 4-  علل سير ارتجاعى جامعه و أيدي القادد عنكم مكفوفة و سيوفكم عليهم مسلّطة و سيوفهم عنكم مقبوضة Ø® 105 2 و 3 (دستهاى رهبر شما بسته و شمشيرهاى شما بر او مسلّط، و شمشيرهاى رهبران از شما باز گرفته است) 5-  خبر از حكومت كوتاه و تحولات مصيبت بار بنى اميه در آينده فأقسم باللّه، يا بني أميّة، عمّا قليل لتعرفنّها فى أيدي غيركم و فى دار عدوّكم Ø® 105 6 (بخدا سوگند اى بنى اميّه به زودى اين حكومت را در دست ديگران و در خانه دشمنانتان مى‏نگريد)

چهارم-  اخلاق (اخلاق اجتماعى)

1-  توجه به فناپذيرى دنيا فما احلولت لكم الدّنيا فى لذّتها، و لا تمكّنتم من رضاع أخلافها Ø® 105 2 (تنها زمان كوتاهى، شيرينى و لذّت دنيا با شماست كه از پستان آن شير مى‏دوشيد) 2-  ضرورت پندپذيرى انسان‏

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 181

ألا إنّ أبصر الأبصار ما نفذ فى الخير طرفه ألا إنّ أسمع الأسماع ما وعى التّذكير و قبله Ø® 105 6 (آگاه باشيد بيناترين چشمها آنكه در دل نيكيها نفوذ كند و شنواترين گوشها آن است كه تذكر و يادآوريها را در خود جاى دهد) 3-  ضرورت گوش فرا دادن به سخنان ناصحان دلسوز أيّها النّاس، استصبحوا من شعلة مصباح واعظ متّعظ Ø® 105 7 (اى مردم، از نور گفتار گويندگان با عمل روشنائى بگيريد) 4-  پرهيز از جهل زدگى و هواپرستى عباد اللَّه، لاتركنوا إلى جهالتكم و لا تنقادوا لأهوائكم Ø® 105 8 (بندگان خدا، به نادانى خود تكيه نكنيد و اسير هواى نفس خود نشويد) 5-  ره آورد شوم هواپرستى فإنّ النّازل بهذا المنزل نازل بشفا جرف هار... و يقرّب ما لا يتقارب Ø® 105 8 و 9 (زيرا هواپرست چونان كسى است كه بر لبه پرتگاه باشد... نزديك مى‏نگرد آنچه را كه دور است) 6-  نكوهش از شكوه كردن بى‏مورد فااللّه اللّه أن تشكوا إلى من لا يشكى شجوكم Ø® 105 9 و 10 (خدا را خدا را، شكايت نزد كسى كه نتواند مشكل شما را حل كند، نبريد) 7-  ارزش علم و آگاهى فبادروا العلم من قبل تصويح نبته Ø® 105 11 و 12 (پيش از آنكه درخت دانش بخشكد علم بياموزيد) 8-  ضرورت گرايش به علم و آگاهى‏

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 182

فبادروا العلم من قبل تصويح نبته Ø® 105 11 و 12 (پيش از آنكه درخت دانش بخشكد علم بياموزيد) 9-  ضرورت امر به معروف و نهى از منكر و انهوا عن المنكر و تناهوا عنه، فإنّما أمرتم بالنّهي بعد التّناهي Ø® 105 12 (از بديها پرهيز دهيد و خود پرهيز كنيد زيرا شما به پرهيز امر شديد اوّل خود مرتكب بديها نشويد سپس ديگران را باز داريد)

خطبه 106 اعتقادى، سياسى

اوّل-  اعتقادى

1-  اسلام شناسى الف-  ويژگى‏هاى اسلام الحمد للَّه الّذي شرع الإسلام فسهّل شرائعه لمن ورده... فهو أبلج المناهج Ø® 106 1 و 3 و 4 (سپاس خداوند را كه اسلام را بر انسانها واجب كرد و عمل كردن به دستورات آن را آسان گرفت... اسلام روشنترين راهها است) ب-  ويژگى‏هاى سياسى، اجتماعى اسلام الحمد للّه الّذي شرع الإسلام فسهّل شرائعه لمن ورده... و نورا لمن استضاء به Ø® 106 1 و 2 (سپاس خداوند را كه اسلام را بر انسانها واجب كرد و عمل كردن به دستورات آن را آسان گرفت... و نورى است براى كسى كه از او روشنائى بخواهد) ج-  ويژگى‏هاى فكرى، علمى اسلام و فهما لمن عقل، و لبّا لمن تدبّر... و عبرة (اسلام مايه فهم و درك است براى آن كس كه‏

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 183

لمن اتّعظ Ø® 106 2 و 3 تعقّل كند و عقل است براى كسى كه در آن انديشه كند... و عبرت آموز است براى كسى كه پند پذيرد) د-  ره آوردهاى سياسى اجتماعى اسلام و قد بلغتم من كرامة اللّه تعالى لكم منزلة تكرم بها إماؤكم... يهابكم من لا يخاف لكم سطوة Ø® 106 10 و 11 (از لطف خداوند بزرگ بجائى رسيديد كه به كنيزان شما احترام مى‏گذارند... كسانى از شما حساب مى‏برند كه از حكومت شما ترسى ندارند) 2-  پيامبر شناسى الف-  ويژگيهاى رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله حتّى أورى قبسا لقابس، و أنار علما لحابس... و رسولك بالحقّ رحمة Ø® 106 6 و 7 (تا آنكه رسول خدا نورى براى آنانكه مى‏خواهند روشنائى بگيرند افروخت... پيامبر بحق فرستاده تو كه براى امّت رحمت است) ب-  دعا براى رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله اللّهمّ اقسم له مقسما من عدلك... و شرّف عندك منزله و آته الوسيلة Ø® 106 7 و 8 (خداوندا بهره فراوان از عدل خود به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله اختصاص ده،... و او را در نزد خود گران مقدار گردان و وسيله تقرّب بسوى خويش را به او عطا فرما)

دوّم-  سياسى

1-  عظمت عرب پس از اسلام و قد بلغتم من كرامة اللّه تعالى لكم منزلة (از لطف خداوند بزرگ بجائى رسيديد كه به‏

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 184

تكرم بها إماؤكم... و يهابكم من لا يخاف لكم سطوة Ø® 106 10 و 11 كنيزان شما احترام مى‏گذارند... كسانى از شما حساب مى‏برند كه از حكومت شما ترسى ندارند) 2-  علل شكست و انحطاط مردم كوفه و يسيرون فى الشّهوات Ø® 106 13 (آنان در شهوت غوطه ورند) 3-  روانشناسى مردم كوفه و كانت أمور اللّه عليكم ترد، و عنكم تصدر... و يسيرون فى الشّهوات Ø® 106 11 تا 13 (دستورات خدا بشما رسيد، و از شما به مردم بازگو مى‏شد... امّا آنان در شهوت غوطه‏ورند)

خطبه 107 نظامى، سياسى

اوّل-  نظامى

1-  سرزنش سربازانى كه استقامت نورزيدند تحوزكم الجفاة الطّغام و أعراب أهل الشّام Ø® 107 1 (جفاكاران شام، و باديه نشينان آن سامان شما را از صف‏هايتان كنار زدند) 2-  مطرح كردن ويژگى‏هاى قومى كوفيان و أنتم لها ميم العرب و يآفيخ الشّرف، و الأنف المقدّم و السّنام الأعظم Ø® 107 1 و 2 (در صورتى كه شما از بزرگان عرب، و از سران شرافت هستيد، بلندى درجه شما چون بينى در صورت و چونان كوهان بلند است) 3-  تشويق سربازان و لشكريان خط شكن‏

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 185

و لقد شفى و حاوح صدري أن رأيتكم بأخرة تحوزونهم كما حازوكم خ 107 2 و 3 (قلبم را شفا داديد آن گاه كه ديدم شاميان را كنار زديد آن چنان كه شما را عقب رانده بودند)

دوّم

سياسى-  نظامى (شرافت كوفيان)

خطبه 108 اعتقادى، سياسى

اوّل-  اعتقادى

1-  خدا شناسى الف-  راه‏هاى خداشناسى الحمد للّه المتجلّى لخلقه، و الظّاهر لقلوبهم بحجّته Ø® 108 1 و 2 (ستايش خداوندى را سزاست كه با انواع پديده‏ها براى انسانها تجلّى كرد، و با استدلالها بر قلب انسانها آشكار گشت) ب-  ويژگى‏هاى خدا در آغاز آفرينش الحمد للّه المتجلّى لخلقه، بخلقه، و الظّاهر لقلوبهم بحجّته... و أحاط بغموض عقائد السّريرات Ø® 108 1 و 2 (ستايش خداوندى را سزاست كه با انواع پديده‏ها براى انسانها تجلّى كرد، و با استدلالها بر قلب انسانها آشكار گشت... خدائى كه بر عقائد پنهان احاطه دارد) ج-  علم فراگير الهى خرق علمه باطن غيب السّترات و أحاط بغموض عقائد السّريرات Ø® 108 2 (خدائى كه علم او پرده‏هاى غيب را شكافته و بر عقائد پنهان احاطه دارد) 2-  پيامبر شناسى‏

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 186

الف-  ويژگى‏هاى رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله اختاره من شجرة الأنبياء، و مشكاة الضّياء... و ينابيع الحكمة Ø® 108 3 (پيامبر را از درخت پيامبران و از سرچشمه نور... و چشمه حكمت انتخاب كرد) ب-  ويژگى‏هاى خويشاوندى رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله اختاره من شجرة الأنبياء، و مشكاة الضّياء... و ينابيع الحكمة Ø® 108 3 (پيامبر را از درخت پيامبران و از سرچشمه نور... و چشمه حكمت انتخاب كرد) ج-  موفقيت‏هاى رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله طبيب دوّار بطبّه، قد أحكم مراهمه و أحمى مواسمه... متتبع بدوائه مواضع الغفلة، و مواطن الحيرة Ø® 108 4 و 5 (پيامبر صلّى اللّه عليه و آله چونان طبيبى سيّار در گردش بود دواها را آماده كرد... و با داروهاى خود در جستجوى بيماران فراموش شده و سرگردان بود) 3-  امام شناسى الف-  اخبار غيبى امام على عليه السّلام قائدها خارج من الملّة، قائم على الضّلّة... و لبس الإسلام لبس الفرو مقلوبا Ø® 108 9 تا 17 (رهبر آن گروه از اسلام خارج و بر گمراهى قرار داشت... اسلام را چونان پوستينى وارونه پوشيده بودند) ب-  خبر از تحولّات سياسى مصيبت آينده قائدها خارج من الملّة، قائم على الضّلّة... و لبس الإسلام لبس الفرو مقلوبا Ø® 108 9 تا 17 (رهبر آن گروه از اسلام خارج و بر گمراهى قرار داشت... اسلام را چونان پوستينى وارونه پوشيده بودند)

دوّم-  سياسى (تاريخ سياسى)

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 187

1-  نكوهش از غفلت زدگى و رفاه طلبى كوفيان مالي أراكم أشباحا بلا أرواح، و أرواحا بلا أشباح... Ø® 108 7 و 8 و 11 (چرا شما را پيكرهائى بى روح، و روح‏هائى بى پيكر مى‏نگرم) 2-  نكوهش از ارزشهاى زشت جاهلى قائدها خارج من الملّة... أين تذهب بكم المذاهب Ø® 108 7 و 8 و 11 (رهبر آنها از اسلام خارج شده است... آخر اين روشهاى گمراه كننده شما را به كجا مى‏برد) 3-  خبر از هجوم و پرچم‏دارى دشمن راية ضلال قد قامت على قطبها و تفرّقت بشعبها Ø® 108 8 (پرچم گمراهى كه بر جاى خود ايستاده و گروههاى طرفدار در همه جا پراكنده‏اند) 4-  خبر از روش استحمارى دشمن فلا يبقى يومئذ منكم إلّا ثفالة كثفالة القدر... و تستخلص المؤمن من بينكم استخلاص الطّير الحبّة البطينة من بين هزيل الحبّ Ø® 108 9 و 10 (تعداد اندكى از شما چون ته مانده ديگ باقى نخواهد ماند... و مؤمنان را از ميان شما جدا مى‏سازند چونان پرنده‏اى كه دانه‏هاى درشت را از دانه‏هاى لاغر بر مى‏چيند) 5-  خبر از حاكميّت دشمن و قتل عام مسلمانان فلا يبقى يومئذ منكم إلّا ثفالة كثفالة القدر... و تستخلص المؤمن من بينكم استخلاص الطّير الحبّة البطينة من بين هزيل الحبّ Ø® 108 9 و 10 (تعداد اندكى از شما چون ته مانده ديگ باقى نخواهد ماند... و مؤمنان را از ميان شما جدا مى‏سازند چونان پرنده‏اى كه دانه‏هاى درشت را از دانه‏هاى لاغر بر مى‏چيند) 6-  خبر از وضع مصيبت بار شيعيان‏

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 188

و تستخلص المؤمن من بينكم استخلاص الطّير الحبّة البطينة من بين هزيل الحبّ Ø® 108 10 (و مؤمنان را از ميان شما جدا مى‏سازند چونان پرنده‏اى كه دانه‏هاى درشت را از دانه‏هاى لاغر بر مى‏چيند) 7-  نكوهش از دگرگونى‏هاى اخلاقى و تواخى النّاس على الفجور، و تهاجروا على الدّين،... و لبس الإسلام لبس الفرو مقلوبا Ø® 108 14 تا 17 (مردم در فسادگرائى دست برادرى مى‏دهند، و از دين فاصله مى‏گيرند... كه اسلام را چون پوستينى وارونه مى‏پوشند) 8-  نكوهش از دگرگونى و تحريف اسلام و لبس الإسلام لبس الفرو مقلوبا Ø® 108 17 (كه اسلام را چون پوستينى وارونه مى‏پوشند)

خطبه 109 اعتقادى، اخلاقى، سياسى

اوّل-  اعتقادى

1-  خدا شناسى الف-  بى نيازى و عظمت الهى كلّ شي‏Ø¡ خاشع له، و كلّ شي‏Ø¡ قائم به: غنى كلّ فقير Ø® 109 1 تا 7 (هر قدرتى در برابر خدا خاضع است، و هر چيزى بوسيله خدا استوار است، مايه بى نيازى هر تهيدستى است) ب-  همه قدرت‏ها و نعمت‏ها از اوست كلّ شي‏Ø¡ خاشع له، و كلّ شي‏Ø¡ قائم به: غنى كلّ فقير Ø® 109 1 تا 7 (هر قدرتى در برابر خدا خاضع است، و هر چيزى بوسيله خدا استوار است، مايه‏

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 189

بى نيازى هر تهيدستى است) ج-  علم فراگير و جهان شمول خدا من تكلّم سمع نطقه، و من سكت علم سرّه... كلّ سرّ عندك علانية و كلّ غيب عندك شهادة Ø® 109 2 و 5 (هر كس سخن گويد خدا مى‏شنود، و هر كس سكوت كند، اسرار او را مى‏داند... هر سرّى در نزد تو آشكار، و هر غيبى در نزد تو روشن است) د-  هدفدارى خدا در آفرينش لم تخلق الخلق لوحشة و لا استعملتهم لمنفعة... و لا يزيد فى ملكك من أطاعك Ø® 109 3 و 4 (پديده‏ها را براى وحشت از تنهائى نيافريد، و آنها را براى منافعى بكار نگرفت... و اطاعت بندگان بر قدرت تو نيافزايد) ه-  شگفتى عظمت و قدرت الهى سبحانك ما أعظم شأنك Ø® 109 6 (ستايش تو را است اى پروردگار، چه بزرگ است مقام تو) و-  شناخت نعمت‏هاى گوناگون در زمين و جعلت فيها مأدبة: مشربا و مطعما، و أزواجا و خدما و قصورا، و أنهارا Ø® 109 12 و 13 و 14 (خدايا در زمين چه نعمت‏هاى فراوانى قرار داده‏اى از: نوشيدنى‏ها، خوردنى‏ها، همسران و خدمتكاران، قصرها، و رودخانه‏ها) 2-  ملك شناسى الف-  حضور ملائكه در همه جا من ملائكة أسكنتهم سماواتك، و رفعتهم عن أرضك Ø® 109 8 تا 11 (فرشتگانى كه در سراسر آسمانها آنها را جاى دادى و از زمين بالا بردى)

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 190

ب-  روانشناسى ملائكه لو عاينوا كنه ما خفي عليهم منك لحقّروا أعمالهم Ø® 109 10 و 11 (اگر فرشتگان واقعيّت‏هاى ذات تو را درك كنند اعمال فراوان خود را ناچيز مى‏شمارند) ج-  ويژگى‏هاى ملائكه من ملائكة أسكنتهم سماواتك، و رفعتهم عن أرضك Ø® 109 8 تا 11 (فرشتگانى كه در سراسر آسمانها آنها را جاى دادى و از زمين بالا بردى) 3-  معاد شناسى الف-  نشانه‏هاى قيامت حتّى إذا بلغ الكتاب أجله و الأمر مقاديره، و ألحق آخر الخلق Ø® 109 27 و 28 (تا آن گاه كه نوشته شده‏ها پايان گيرد، و مقدرّات به انتها رسد، و آخرين پديده‏ها به گذشتگان ملحق گردند) ب-  آفرينش دوباره آسمان و زمين و مخلوقات فجدّدهم بعد إخلاقهم، و جمعهم بعد تفرّقهم Ø® 109 29 (پس از فرسوده شدن نوسازى كند، و پس از پراكنده شدن همه را گرد آورد) ج-  فلسفه معاد و قيامت ثمّ ميّزهم لما يريده من مسألتهم عن خفايا الأعمال و خبايا الأفعال Ø® 109 29 تا 34 (سپس انسانها را براى پرسش از اعمال مخفى و كارهاى پنهان از يكديگر جدا سازد) د-  پاداش بندگان الهى فأمّا أهل الطّاعة فأثابهم بجواره، و خلّدهم في داره... و لا تعرض لهم الأخطار، و لا تشخصهم الأسفار Ø® 109 30 و 31 (فرمانبرداران را در جوار رحمت خود جاى دهد... بهشتى كه خطرى در آن وجود ندارد و

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 191

كوچ كردنى نخواهند داشت) ه-  عذاب گناهكاران و أمّا أهل المعصية فأنزلهم شرّ دار، و غلّ الأيدي إلى الأعناق Ø® 109 31 تا 34 (امّا گنهكاران را در بدترين منزلگاه جاى دهد و دست و پاى آنان را در غل و زنجير كند) و-  صفات آتش جهنّم قد اشتدّ حرّه و باب قد أطبق على أهله في نار لها كلب و لجب و لهب ساطع و قصيف هائل Ø® 109 33 (آتشى كه حرارت آن شديد، در جهنّم بر روى اهلش بسته، در آتشى كه مى‏خروشد و زبانه مى‏كشد، شعله‏اش بلند و صدايش هراس انگيز است) 4-  پيامبر شناسى الف-  ويژگى‏هاى اخلاقى، روانى رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله قد حقّر الدّنيا و صغّرها، و أهون بها و هوّنها... و أحبّ أن تغيب زينتها عن عينه Ø® 109 35 و 36 (پيامبر صلّى اللّه عليه و آله دنيا را كوچك شمرد و در چشم ديگران كوچك جلوه داد... و دوست داشت كه زينت‏هاى دنيا از ديد او دور باشند) ب-  ويژگى‏هاى تبليغى، آموزشى رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله بلّغ عن ربّه معذرا، و نصح لأمّته منذرا، و دعا إلى الجنّة مبشّرا، و خوّف من النّار محذّرا Ø® 109 37 (با تلاش در تبليغ عذرها را قطع كرد، و با هشدارها امّت اسلامى را ترساند، همه را به بهشت بشارت داد، و از آتش ترساند) ج-  موفقيّت‏هاى رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله‏

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 192

قد حقّر الدّنيا و صغّرها، و أهون بها و هوّنها... و أحبّ أن تغيب زينتها عن عينه Ø® 109 35 و 36 (پيامبر صلّى اللّه عليه و آله دنيا را كوچك شمرد و در چشم ديگران كوچك جلوه داد... و دوست داشت كه زينت‏هاى دنيا از ديد او دور باشند) 5-  امام شناسى الف-  ويژگيهاى اهل بيت عليه السّلام نحن شجرة النّبوّة، و محطّ الرّسالة... و محبّنا ينتظر الرّحمة و عدوّنا و مبغضنا ينتظر السّطوة Ø® 109 38 (ما از درخت رسالتيم، و خانه ما محل رفت و آمد فرشتگان است... دوستدار ما در انتظار رحمت الهى است، و دشمن و كينه‏توز ما در انتظار مجازات الهى‏اند) ب-  ويژگى‏هاى علمى، اخلاقى اهل بيت عليه السّلام نحن شجرة النّبوّة... و معادن العلم، و ينابيع الحكم Ø® 109 38 (ما از درخت رسالتيم... و از معدن علم و چشمه‏سارهاى حكمت مى‏باشيم) ج-  پاداش و عذاب دوستان و دشمنان و محبّنا ينتظر الرّحمة و عدوّنا و مبغضنا ينتظر السّطوة Ø® 109 38 (دوستدار ما در انتظار رحمت الهى است، و دشمن و كينه‏توز ما در انتظار مجازات الهى‏اند)

دوّم-  سياسى

1-  علل فرار و ستيزه جوئى و من عشق شيئا أعشى بصره و أمرض قلبه Ø® 109 13 و 14 (و هر كس محبّت فراوان به چيزى بست، چشم او كور شده و قلبش بيمار مى‏گردد) 2-  خطر دنيا زدگى و وابستگى‏ها و من عشق شيئا أعشى بصره و أمرض قلبه... فهو عبد لها Ø® 109 14 و 15

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 193

(و هر كس محبّت فراوان به چيزى بست، چشم او كور شده و قلبش بيمار مى‏گردد... پس برده آن چيز است) 3-  علل شكست و خوارى ملت‏ها لا ينزجر من اللّه بزاجر و لا يتّعظ منه بواعظ Ø® 109 15 و 16 (از بيم دهنده‏اى نسبت به خدا نمى‏ترسد و از هيچ واعظى پند نمى‏پذيرد)

سوّم-  اخلاقى

1-  نكوهش از عدم پذيرش رهنمودها فلا الدّاعي أجابوا، و لا فيما رغّبت رغبوا Ø® 109 13 (خدايا مردم گنهكار دعوت كننده تو را اجابت نمى‏كنند، و آنچه كه خواست تو است عمل نخواهند كرد) 2-  ره آورد شوم دنيا زدگى أقبلوا على جيفة قد افتضحوا بأكلها Ø® 109 14 (هجوم آوردند به مردارى كه با خوردن آن رسوا شدند) 3-  خطر عشق و دل بستگى‏ها و من عشق أعشى بصره و أمرض قلبه فهو ينظر بعين غير صحيحة Ø® 109 14 و 15 (كسى كه به چيزى زياده از حد دل بندد چشمش كور و قلبش بيمار مى‏شود، پس آن گاه با چشم معيوب مى‏نگرد) 4-  علل انكار و آلودگى‏ها و ولهت عليها نفسه، فهو عبد لها Ø® 109 15 و 16 (عاشق كور دل، دلباخته و برده آن چيز است) 5-  ضرورت توجّه به فناپذيرى دنيا و جاءهم من فراق الدّنيا ما كانوا يأمنون Ø® 109 17 و 18

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 194

(پايان عمر دنيا پرستان فرا مى‏رسد كه باور نداشتند روزى مى‏روند) 6-  ضرورت توجه به مرگ اجتمعت عليهم سكرة الموت و حسرة الفوت Ø® 109 18 (بهنگام مرگ، تلخى جان كندن، و حسرت از دست دادن همه چيز به انسان هجوم مى‏آورد) 7-  ضرورت توجّه به حوادث پس از مرگ فأسلموه فيه إلى عمله، و انقطعوا عن زورته Ø® 109 18 تا 26 (پس انسان را در قبر تسليم اعمالش مى‏كنند، و همه از نگاه كردنش چشم مى‏شويند)

خطبه 110 اعتقادى، اخلاقى

اوّل-  اعتقادى

1-  فلسفه فروع دين إنّ أفضل ما توّسل به المتوسّلون إلى اللّه سبحانه و تعالى الإيمان به و برسوله... و حجّ البيت و اعتماره فإنّهما ينفيان الفقر و يرحضان الذّنب Ø® 110 1 تا 3 (همانا بهترين چيزى كه روى آورندگان به خداى سبحان به خدا نزديك مى‏شوند، ايمان به خدا، ايمان به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله حجّ كردن، آباد نگهداشتن كعبه است كه فقر را نابود و گناهان را مى‏زدايد) 2-  قرآن شناسى و ويژگى‏هاى قرآن و تعلّموا القرآن فإنّه أحسن الحديث Ø® 110 6 و 7 (و قرآن را بياموزيد كه قرآن بهترين سخن‏هاست)

دوّم-  اخلاقى (اخلاق اجتماعى)

1-  ارزشهاى اخلاقى، اجتماعى‏

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 195

وصلة الرّحم فإنّها مثراة فى المال... و صنائع المعروف فإنّها تقي مصارع الهوان Ø® 110 3 و 4 (رفت و آمد با خويشاوندان عامل فراوانى اموال... و نيكوكارى كه از لغزشهاى خوار كننده باز مى‏دارد) 2-  ارزش ياد خدا أفيضوا في ذكر اللَّه فإنّه أحسن الذّكر Ø® 110 5 (همواره به ياد خدا باشيد كه بهترين يادهاست) ضرورت گرايش به سنّت پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله و اقتدوا بهدي نبيّكم فإنّه أفضل الهدي و استنّوا بسنّته فإنّها أهدى السّنن Ø® 110 5 (از هدايت پيامبرتان پيروى كنيد كه برترين هدايتهاست، و از سنّت او اطاعت كنيد كه بهترين راه و رسم‏هاست) 3-  نكوهش از دانشمند بى عمل و إنّ العالم العامل بغير علمه كالجاهل الحائر الّذى يستفيق من جهله، بل الحجّة عليه أعظم Ø® 110 7 (عالمى كه به علم خود عمل نكند، چون جاهل سرگردانى است كه هرگز بهوش نيايد، بلكه حجّت خدا بر او بزرگتر است)

خطبه 111 اخلاقى

1-  دنيا شناسى فإنّي أحذّركم الدّنيا، فإنّها حلوة خذرة Ø® 111 1 (همانا من شما را از دنيا پرستى پرهيز مى‏دهم كه دنياى حرام شيرين و سبز رنگ است) 2-  ضرورت پرهيز از دنياى حرام‏

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 196

فإنّي أحذّركم الدّنيا، فإنّها حلوة خذرة Ø® 111 1 و 2 (همانا من شما را از دنيا پرستى پرهيز مى‏دهم كه دنياى حرام شيرين و سبز رنگ است) 3-  ضرورت عبرت از زندگى گذشتگان ألستم فى مساكن من كان قبلكم أطول أعمارا و أبقى آثارا Ø® 111 12 (آيا شما در خانه‏هاى گذشتگان زندگى نمى‏كنيد كه عمرشان از شما طولانى‏تر، و آثارشان با دوامتر بود

خطبه 112 اعتقادى

اعتقادى 1-  عجز انسان از درك خدا كيف يصف إلهه من يعجز عن صفة مخلوق مثله Ø® 112 2 (چگونه انسان مى‏تواند خدا را تعريف كند كه از تعريف و درك پديده‏اى همانند خود عاجز است) 2-  عجز انسان از درك فرشته مرگ هل تحسّ به إذا دخل منزلا أم هل تراه إذا توفّى أحدا Ø® 112 1 (آيا فرشته مرگ را كه وارد خانه‏اى مى‏شود درك مى‏كنيد يا آن گاه كه شخصى را قبض روح مى‏كند او را مى‏بينيد)

خطبه 113 اخلاقى

خطبه 113 مانند خطبه 111 مى‏باشد، مراجعه كنيد.

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 197

خطبه 114 اعتقادى، اخلاقى

اوّل-  اعتقادى

1-  ضرورت حمد و ستايش خدا الحمد للّه الواصل الحمد بالنّعم و النّعم بالشّكر Ø® 114 1 (ستايش خداوندى را كه ستايش را به نعمت‏ها و نعمت‏ها را به شكر گذاريها پيوند داد) 2-  علم فراگير الهى و نستغفره ممّا أحاط به علمه، و أحصاه كتابه Ø® 114 2 (از خدا طلب آمرزش مى‏كنيم از آنچه كه علم او به آن احاطه دارد و كتابى كه همه چيز را نوشته است) 3-  ويژگى‏هاى ايمان نؤمن به إيمان من عاين الغيوب، وقف على الموعود إيمانا نفى إخلاصه الشّرك Ø® 14 3 (به خدا ايمان مى‏آوريم، ايمانى كه غيب‏ها را ديده و در كنار وعده‏هاى خدا ايستاده، ايمانى كه اخلاص آن شرك را بزدايد) 4-  ارزش شهادتين شهادتين تصعدان القول، و ترفعان العمل Ø® 114 4 (شهادتى كه سخن را بالا برد، و عمل را به پيشگاه خدا رساند)

دوّم-  اخلاقى

1-  ارزش تقوى و پرهيزكارى أوصيكم، عباد اللَّه، بتقوى اللَّه الّتى هى الزّاد و بها المعاذ Ø® 114 5 (اى بندگان خدا شما را به تقواى الهى سفارش مى‏كنم كه هم زاد و توشه است و هم‏

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 198

پناهگاه آمن) 2-  ويژگى‏هاى اخلاقى دوستان خدا عباد اللَّه، إنّ تقوى اللَّه حمت أولياء اللَّه محارمه Ø® 114 6 (بندگان خدا تقواى الهى، دوستان خدا را از ارتكاب حرام باز مى‏دارد) 3-  ضرورت پرهيز از آرزوها و هوا پرستى فبادروا العمل، و كذّبوا الأمل فلا حظوا الأجل Ø® 114 7 (پس بشتابند بسوى اعمال نيك، و آرزوها را تكذيب كرده‏اند) 4-  شناخت دنيا الدّنيا دار فناء و عناء و غير و عبر... ثمّ يخرج إلى اللَّه تعالى لا مالا حمل، و لا بناء نقل Ø® 114 7 تا 10 (همانا دنيا خانه نابود شدنى، و آفات، و دگرگونيها و عبرتهاست... دنياپرست بسوى خدا مى‏رود در حالى كه نمى‏تواند اموال خود را همراه ببرد و يا خانه خود را انتقال دهد) 5-  ره آورد شوم دنيا پرستى آكل لا يشبع، و شارب لا ينقع Ø® 114 1 خورنده‏اى كه سير نمى‏شود و نوشنده‏اى كه سيراب نمى‏گردد) 6-  ضرورت آخرت گرائى و اعلموا أنّ ما نقص من الدّنيا و زاد في الآخرة Ø® 114 14 (بدانيد آنچه را كه از دنيا در راه خدا بخشش مى‏كنيد، بر زاد و توشه آخرت شما اضافه مى‏گردد)

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 199

خطبه 115 اعتقادى

روش دعا براى طلب باران اللّهمّ قد انصاحت جبالنا... و تنشر رحمتك خ 115 1 (خدايا كوههاى ما از بى آبى شكافته... و رحمت خود را بر ما جارى فرما)

خطبه 116 اعتقادى، سياسى

اوّل-  اعتقادى

1-  پيامبر شناسى الف-  Ø§Ù‡Ø¯Ø§Ù بعثت پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله أرسله داعيا إلى الحقّ و شاهدا على الخلق Ø® 116 1 (پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله را دعوت كننده به حق، و گواه بر اعمال بندگان فرستاد) ب-  موفقيّت‏هاى رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله إمام من اتّقى، و بصر من اهتدى Ø® 116 1 (پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله رهبر پرهيزكاران، و عامل بينائى هدايت خواهان است) 2-  امام شناسى‏

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 200

  الف-  علم غيب امام على عليه السّلام أما و اللَّه، ليسلّطنّ عليكم غلام ثقيف الذّيّال الميّال Ø® 116 6 (سوگند بخدا، پسركى از قبيله ثقيف «Ø­Ø¬Ø§Ø¬ بن يوسف ثقفى» بر شما مسلّط مى‏گردد كه هوسباز و متكبّر است) ب-  ويژگى‏هاى امامان معصوم عليه السّلام قوم و اللَّه ميامين الرّاي، مراجيح الحلم مقاويل بالحقّ متاريك للبغي Ø® 116 5 (مردانى بخدا سوگند با افكارى خجسته، عالم و بردبار، و گويندگان سخن حق مى‏باشند) ج-  مظلوميّت امام و لوددت أنّ اللَّه فرّق بيني و بينكم و الحقني بمن هو أحق بي منكم Ø® 116 4 (دوست دارم كه خدا بين من و شما جدائى افكند و مرا به آن كس كه سزاوار من مى‏باشد برساند)

دوّم-  سياسى

1-  مبارزات پى‏گير و مداوم رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله أرسله داعيا إلى الحقّ و شاهدا على الخلق فبلّغ رسالات ربّه Ø® 116 1 (پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله را دعوت كننده به حق، و گواه بر اعمال بندگان فرستاد، پس او رسالت پروردگار را رسانيد) 2-  علل شكست ملّت‏ها و مردم كوفه و تشتّت عليكم أمركم... Ø® 116 4 (و كارهاى شما پراكنده شد «ÙˆØ­Ø¯Øª را از دست داديد») 3-  خبر از حكومت حجاج بن يوسف أما و اللَّه، ليسلّطنّ عليكم غلام ثقيف الذّيّال الميّال Ø® 116 6 (سوگند بخدا، پسركى از قبيله ثقيف «Ø­Ø¬Ø§Ø¬ بن يوسف ثقفى» بر شما مسلّط مى‏گردد كه‏

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 201

هوسباز و متكبّر است) 4-  خبر از تحولات سياسى تلخ آينده أما و اللَّه ليسلّطنّ عليكم غلام ثقيف الذّيّال الميّال Ø® 116 6 (سوگند بخدا، پسركى از قبيله ثقيف «Ø­Ø¬Ø§Ø¬ بن يوسف ثقفى» بر شما مسلّط مى‏گردد كه هوسباز و متكبّر است)

خطبه 117 اخلاقى، اقتصادى

اخلاقى، اقتصادى 1-  نكوهش از بخل ورزى فلا أموال بذلتموها للّذى رزقها، و لا أنفس خاطرتم بها للّذى خلقها Ø® 117 1 (نه اموالى كه خدا بشما داده در راه خدا بخشش مى‏كنيد، و نه جانها را در راه كسى كه آن را آفريده به خطر مى‏اندازيد) 2-  نكوهش از بخل ورزيدن در ايثار جان فلا أموال بذلتموها للّذى رزقها، و لا أنفس خاطرتم بها للّذى خلقها Ø® 117 1 (نه اموالى كه خدا بشما داده در راه خدا بخشش مى‏كنيد، و نه جانها را در راه كسى كه آن را آفريده به خطر مى‏اندازيد) 3-  نكوهش از فاه زدگى و خود پرستى تكرمون بالله على عباده و لا تكرمون اللَّه فى عباده Ø® 117 1 (مردم براى خدا شما را گرامى مى‏دارند، امّا شما خدا را در گرامى داشتن بندگان او اطاعت نمى‏كنيد) 4-  ضرورت عبرت گرفتن از زندگى گذشتگان‏

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 202

فاعتبروا بنزولكم منازل من كان قبلكم و انقطاعكم عن أوصل إخوانكم Ø® 117 2 (عبرت بگيريد كه در منزل‏هاى گذشتگان زندگى مى‏كنيد و بزودى از دوستان نزديك جدا مى‏شويد)

خطبه 118 اخلاقى، سياسى

اخلاقى، سياسى 1-  تشويق ياران مقاوم أنتم الأنصار على الحقّ، و الإخوان في الدّين Ø® 118 1 (شما كوفيان ياران حق، و برادران دينى من هستيد) 2-  نقش ياران در پيروزى‏هاى امام بكم أضرب المدبر، و أرجو طاعة المقبل Ø® 118 1 و 2 (بوسيله شما با پشت كنندگان مى‏جنگم و اطاعت گرويدگان را انتظار دارم)

خطبه 119 اعتقادى، سياسى

اوّل-  اعتقادى

1-  مسئوليّت‏هاى امام عليه السّلام و لا ينبغي لي أن أدع الجند و المصر... و النّظر في حقوق المطالبين Ø® 119 2 و 3 (بر من سزاوار نيست كه لشكرگاه و شهر را رها سازم... و دست از حقوق صاحبان حق بردارم) 2-  ويژگى‏هاى امام على عليه السّلام و إنّما أنا قطب الرّحا تدور عليّ و أنا بمكاني‏

فرهنگ‏موضوعات‏كلى‏نهج‏البلاغه، صفحه‏ى 203

Ø® 119 3 و 4 كه بايد در محل خود بماند) (همانا من چونان محور سنگ آسياب هستم 3-  شهادت طلبى امام عليه السّلام و اللَّه لو لا رجائي الشهادة عند لقائي العدوّ... لقرّبت ركابي Ø® 119 4 و 5 (سوگند بخدا، اگر اميدوارى به شهادت نبود در جنگها شركت نمى‏كردم) 4-  ويژگى‏هاى حملات نظامى امام عليه السّلام و اللَّه لو لا رجائي الشهادة عند لقائي العدوّ... لقرّبت ركابي Ø® 119 4 و 5 (سوگند بخدا، اگر اميدوارى به شهادت نبود در جنگها شركت نمى‏كردم)

دوّم-  سياسى

1-  ضرورت شهادت طلبى و اللَّه لو لا رجائي الشهادة عند لقائي العدوّ... لقرّبت ركابي Ø® 119 4 و 5 (سوگند بخدا، اگر اميدوارى به شهادت نبود در جنگها شركت نمى‏كردم) 2-  ضرورت توجه به مسئوليت‏هاى اجتماعى و لا ينبغي لي أن أدع الجند و المصر و بيت المال... Ø® 119 2 (بر من سزاوار نيست كه لشكرگاه و شهر را و بيت المال را رها سازم...) 3-  علل شكست و زبونى كوفيان إنّه لا غناء في كثرة عددكم مع قلّة اجتماع قلوبكم Ø® 119 6 و 7 (فراوانى تعداد شما وقتى كه قلبهاى شما وحدت ندارند بى نياز كننده نيست)